Intervencións de enfermaría baseadas no tratamento non farmacolóxico da depresión maior ou distimia. Unha revisión sistemática.
Palabras clave:
Trastorno depresivo maior, Trastorno distímico, Psicoterapia, Coidados de enfermaría, Alianza terapéutica, Revisión sistemáticaResumo
Introdución: a depresión é un trastorno caracterizado por un conxunto de síntomas afectivos, cognitivos e somáticos. No ano 2023 o 3,8% da poboación mundial sufría depresión, e estimase que no 2030 será unha das tres primeiras causas de enfermidade e discapacidade. O seu tratamento é complexo debido a estigmatización, a desinformación e a falta de conciencia, o que dificulta o seu diagnóstico e tratamento.
Obxectivos: explorar e identificar os principais tratamentos non farmacolóxicos aplicados a depresión maior ou a distimia, evaluar o efecto positivo e determinar as intervencións de enfermaría non farmacolóxicas nos coidados dos pacientes con depresión.
Metodoloxía: realizouse unha busca sistemática tipo Prisma nas bases de datos PubMed, ApaPyscInfo e Cochrane entre 11/2024 e 04/2025, utilizando unha ecuación de busca coas palabras clave “Chronic Depression”, “Treatment” e “Therapy”.
Resultados: incluíronse un total de 14 artigos, que demostraron a gran variedade de tratamientos non farmacolóxicos dispoñibles, sendo os máis destacados o Sistema de Análise Cognitivo-Conductual da Psicoterapia, porque está especialmente deseñado para a depresión crónica, traballando na relación interpersoal e mellorando a calidade de vida; a Psicoterapia Breve de Apoio, mediante a escoita activa xenera unha alianza terapéutica; a Terapia Cognitiva Baseada na Atención Plena, que combina técnicas de relaxación con terapia cognitiva disminuindo a rumiación; e a Terapia de Esquemas traballando nos esquemas disfuncionais profundos.
Conclusións: os tratamentos non farmacolóxicos, como o Sistema de Análise Cognitivo Conductual, a Psicoterapia Breve de Apoio, a Terapia Cognitiva Baseada na Atención Plena e a Terapia de Esquemas, proporcionan efectos positivos para a depresión maior ou a distimia. As intervencións de enfermaría céntranse en fomentar a alianza terapéutica e adaptar as estratexias as necesidades dos pacientes, destacando o seu papel esencial no coidado integral.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
##submission.citations##
Sociedad Española de Médicos de Atención Primaria. Guías Clínicas de Depresión [Internet]. Madrid: Akira Healthcare. 2023 [Consultado el 25 de noviembre de 2024] Disponible en: https://semergen.es/files/docs/biblioteca/guias/2023/Agosto/GuiasClinicasDepresion.pdf
Grupo de trabajo de la Guía de Práctica Clínica sobre el Manejo de la Depresión en el Adulto. Guía de Práctica Clínica sobre el Manejo de la Depresión en el Adulto [Internet]. Madrid: Ministerio de Sanidad, Servicios Sociales e Igualdad. 2023 [Consultado el 25 de noviembre de 2024] Disponible en: https://portal.guiasalud.es/wp-content/uploads/2023/05/gpc_534_depresion_adulto_avaliat_compl-1.pdf
Ministerio de Sanidad. Clasificación Internacional de Enfermedades: 10.ª revisión, modificación clínica (CIE-10-ES) [Internet]. 5ª ed. Madrid: Ministerio de Sanidad. 2024 [Consultado el 25 de noviembre de 2024] ISBN: 978-84-340-2438-0. Disponible en: https://www.sanidad.gob.es/estadEstudios/estadisticas/normalizacion/CIE10/CIE10ES_2018_diag_pdf_20180202.pdf
American Psychiatric Association. Manual diagnóstico y estadístico de los trastornos mentales (DSM-5-TR) [Internet]. 5ª ed. Madrid: Editorial Médica Panamericana. 2023 [Consultado el 25 de noviembre de 2024] ISBN: 978-84-1106-073-8. Disponible en: https://mieureka-medicapanamericana-com.ezbusc.usc.gal/viewer/dsm-5-tr-manual-diagnostico-y-estadistico-de-los-trastornos-mentales/ii
Arbesú Prieto JA, Lopez Chamón S, Gasull Molinera V, Alcalá Partera JA. Depresión Mayor [Internet]. Madrid: Semergen. 2016 [Consultado el 12 de febrero de 2025] ISBN: 978-84-608-7635-9. Disponible en: https://semergen.es/files/docs/grupos/salud%20mental/Depresion%20Mayor%20SEMERGEN%202016_18-4-16%20def.pdf
Navío Acosta M, Pérez Sola V. Depresión y Suicidio 2020. Documento Estratégico para la Promoción de la Salud Mental [Internet]. Madrid: We Care U. 2020 [Consultado el 12 de febrero de 2025] ISBN: 978-84-09-23078-5. Disponible en: https://www.consaludmental.org/publicaciones/Depresion-suicidio-2020.pdf
Xunta de Galicia. Plan de Saúde Mental de Galicia poscovid-19. Período 2020-2024 [Internet]. Santiago de Compostela: Consellería de Sanidade, Servizo Galego de Saúde. 2020 [Consultado el 20 de diciembre de 2024] Disponible en: https://ficheiros-web.xunta.gal/plans/PSMG-poscovid-19.pdf
Ministerio de Sanidad. Estrategia de Salud Pública 2022 [Internet]. Madrid: Ministerio de Sanidad. 2022 [Consultado el 20 de diciembre de 2024] Disponible en: https://www.sanidad.gob.es/ciudadanos/pdf/Estrategia_de_Salud_Publica_2022___Pendiente_de_NIPO.pdf
Ministerio de Sanidad. Estrategia de Salud Mental del Sistema Nacional de Salud: período 2022-2026 [Internet]. Madrid: Secretaría General Técnica, Centro de Publicaciones. 2022 [Consultado el 20 de diciembre de 2024] Disponible en: https://www.sanidad.gob.es/bibliotecaPub/repositorio/libros/29236_estrategia_de_salud_mental_del_Sistema_Nacional_de_Salud_2022-2026.pdf
Gabilondo A, Rojas-Farreras S, Rodríguez A, Fernández A, Pinto-Meza A, Vilagut G, et al. Use of primary and specialized mental health care for a major depressive episode in Spain by ESEMeD respondents [Internet]. Psychiatr Servic. 2011. 62 (2), 152-161. [Consultado el 25 de noviembre de 2024] Disponible en: https://psychiatryonline.org/doi/epdf/10.1176/ps.62.2.pss6202_0152
Organización Mundial de la Salud. Plan de Acción Integral sobre Salud Mental 2013-2030. [Comprehensive mental health action plan 2013-2030] [Internet]. Ginebra: Organización Mundial de la Salud. 2022 [Consultado el 20 de diciembre de 2024] Disponible en: https://www.who.int/es/publications/i/item/9789240031029
Arnow BA, Steidtmann D, Blasey C, Manber R, Constantino MJ, Klein DN, et al. Relación entre la alianza terapéutica y el resultado del tratamiento en dos psicoterapias distintas para la depresión crónica [Internet]. J Consult Clin Psychol. Ag 2013;81(4):627–638. [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.1037/a0031530
Cladder-Micus MB, Vrijsen JN, Fest A, Spijker J, Donders A, Becker ES, et al. Resultados del seguimiento de la terapia cognitiva basada en la atención plena (MBCT) para pacientes con depresión crónica resistente al tratamiento [Internet]. Journal of affective disorders. 2023;335:410-417. [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.1016/j.jad.2023.05.023
Cladder-Micus MB, Speckens A, Vrijsen JN, T Donders AR, Becker ES, Spijker J. Terapia cognitiva basada en mindfulness para pacientes con depresión crónica resistente al tratamiento: un ensayo clínico aleatorizado y controlado pragmático [Internet]. Depresión y ansiedad. 2018;35(10):914-924. [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.1002/da.22788
Malogiannis IA, Arntz A, Spyropoulou A, Tsartsara E, Aggeli A, Karveli S, et al. Terapia de esquemas para pacientes con depresión crónica: un estudio de una serie de casos [Internet]. J Behav Ther Exp Psychiatry. Sep 2014;45(3):319–329. [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.1016/j.jbtep.2014.02.003
Probst T, Schramm E, Heidenreich T, Klein J, Michalak J. Problemas interpersonales de los pacientes como moderadores de los resultados de la depresión en un ensayo controlado aleatorizado que compara la terapia cognitiva basada en la atención plena y una versión grupal del sistema de análisis cognitivo-conductual de psicoterapia en la depresión crónica [Internet]. J Clin Psychol. 2020 Jul;76(7):1241–1254. [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.1002/jclp.22931
Renner F, Arntz A, Peeters FPML, Lobbestael J, Huibers MJH. Terapia de esquemas para la depresión crónica: Resultados de una serie de casos múltiples [Internet] J Behav Ther Exp Psychiatry. Jun 2016;51:66–73. [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.1016/j.jbtep.2015.12.001
Renner F, DeRubeis R, Arntz A, Peeters F, Lobbestael J, Huibers MJH. Exploración de los mecanismos de cambio en la terapia de esquemas para la depresión crónica [Internet]. J Behav Ther Exp Psychiatry. Mar 2018;58:97–105. [Consultado el 23 de enero de 2025]. DOI: 10.1016/j.jbtep.2017.10.002
Schramm E, Kriston L, Elsaesser M, Fangmeier T, Meister R, Bausch P, et al. Seguimiento de dos años tras el tratamiento con el Sistema de Análisis Cognitivo Conductual de Psicoterapia frente a la psicoterapia de apoyo para la depresión crónica de inicio temprano [Internet]. Psychother Psychosom. 2019;88(3):154–164. [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.1159/000500189
Steidtmann D, Manber R, Arnow BA, Klein DN, Markowitz JC, Rothbaum BO, et al. Preferencia de tratamiento del paciente como predictor de la respuesta y el abandono en el tratamiento de la depresión crónica [Internet]. Depress Anxiety. 2012 Oct;29(10):896–905. [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.1002/da.21977
Stangier U, Frick A, Thinnes I, Arens EA, Hofmann SG. Terapia basada en metta para la depresión crónica: Un ensayo clínico controlado en lista de espera [Internet]. Mindfulness. 2021;12(12). [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.1007/s12671-021-01753-y
Beutel M, Krakau L, Kaufhold J, Bahrke U, Grabhorn A, Hautzinger M, et al. Recuperación de la depresión crónica y cambio estructural: Resultados a 5 años tras tratamientos psicoanalíticos y cognitivo-conductuales a largo plazo (Estudio LAC sobre depresión) [Internet]. Psicología Clínica y Psicoterapia. 2023;30 (1). [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.1002/cpp.2793
Strauss C, Hayward M, Chadwick P. Terapia cognitiva grupal basada en la persona para la depresión crónica: un ensayo piloto aleatorizado y controlado [Internet]. Br J Clin Psychol. Sep 2012;51(3):345–350. [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.1111/j.2044-8260.2012.02036.x
Muto T, Mitamura T. Terapia de Aceptación y Compromiso para «Taro», un paciente japonés con depresión crónica: Una evaluación de tratamiento replicada [Internet]. Estudios de Caso Pragmáticos en Psicoterapia. 2015;11(2). [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.14713/pcsp.v11i2.190
Taubner S, Kessler H, Buchheim A, Kächele H, Staun L. El papel de la mentalización en el tratamiento psicoanalítico de la depresión crónica [Internet]. Psiquiatría. 2011;74(1):49–57. [Consultado el 23 de enero de 2025] DOI: 10.1521/psyc.2011.74.1.49
ClinicalKey Student. Taxonomías NANDA-I, NIC y NOC [Internet]. Amsterdam: Elsevier; [consultado el 20 de marzo de 2025]. Disponible en: https://www-clinicalkey-com.ezbusc.usc.gal/student/nursing/nnn
Ministerio de Sanidad. Real Decreto 572/2023, de 4 de julio, por el que se aprueba el Estatuto Marco del personal estatutario de los servicios de salud [Internet]. Boletín Oficial del Estado, nº 159, 5 de julio de 2023. p. 89827-89949. Madrid (Esapaña) [consultado el 28 de junio de 2025]. Disponible en: https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=BOE-A-2023-15551
Huitzi-Egilegor JX, Elorza-Puyadena MI, Urkia-Etxabe JM, Asurabarrena-Iraola C. Implantación del proceso de enfermería en un área de salud: modelos y estructuras de valoración utilizados [Internet]. Rev. Latino-Am. Enfermagem. Sept.-Oct. 2014;22(5):772-7. [Consultado el 28 de junio de 2025]. DOI: 10.1590/0104-1169.3612.2479
##submission.downloads##
Publicada
##submission.howToCite##
Número
Sección
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##Ao publicar na revista Enfermeir@s, o autor cede todos os dereitos de explotación do seu artigo ao Ilustre Colexio Oficial de Enfermería de Lugo, que, coas condicións e limitacións dispostas pola lexislación en materia de propiedade intelectual, é o titular do copyright.
Agás indicación contraria, todos os contidos distribúense baixo unha licenza internacional Creative Commons BY-NC-ND 4.0. Calquera forma de reprodución, distribución, comunicación pública ou transformación desta obra non incluída na licenza Creative Commons BY-NC-ND 4.0 só poderá ser realizada coa autorización expresa dos titulares, agás excepción prevista pola lei. Pode acceder ao texto completo da licenza neste enlace: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.gl.
POLÍTICA DE PRIVACIDADE
Dereito de información
Para os efectos do disposto no Regulamento (UE) 2016/679 do 27 de abril de 2016 (RGPD), relativo á protección das persoas físicas no que respecta ao tratamento de datos persoais e á libre circulación destes datos, e na Lei Orgánica 3/2018 do 5 de decembro, de protección de datos de carácter persoal e garantía dos dereitos dixitais (LOPDGDD), infórmase ao usuario da existencia dun tratamento automatizado de datos de carácter persoal creado polo COLEXIO OFICIAL DE ENFERMERÍA DE LUGO e baixo a súa responsabilidade cos datos persoais que nos puidese facilitar durante a navegación polo noso sitio web, xa sexa no momento do seu rexistro ou cando remita unha mensaxe de correo electrónico.
Responsable do tratamento:
- Denominación social: Colexio Oficial de Enfermería de Lugo
- CIF: Q2766003D
- Enderezo social: Avenida da Coruña 104 Entresollado B, 27003 - Lugo (Lugo)
- Teléfono: 982242450
- Correo electrónico para comunicacións: colexio@enfermerialugo.org
- Datos de contacto do Delegado de Protección de Datos:
- Teléfono: 984283532
- Correo electrónico: delegadoprotecciondatos@prodasva.org
Finalidade do tratamento:
A finalidade do tratamento dos seus datos será a descrita en cada un dos formularios establecidos na páxina web nos que vostede nos facilite os seus datos.
Lexitimación:
Artigo 6.1.a) do RGPD. O interesado deu o seu consentimento para o tratamento dos seus datos persoais para un ou varios fins específicos.
Conservación e tratamento dos datos:
Os seus datos serán conservados durante o tempo necesario para atender a súa solicitude, sempre que non nos indique o contrario exercendo o seu dereito de supresión, ou durante o tempo necesario para cumprir coas obrigas legais e atender as posibles responsabilidades que puidesen derivar do cumprimento da finalidade para a que os datos foron recadados.
En caso de ser necesario, o Colexio Oficial de Enfermería de Lugo cancelará ou rectificará os datos cando resulten inexactos, incompletos ou deixen de ser necesarios para a súa finalidade, de conformidade co previsto na lexislación vixente en materia de protección de datos de carácter persoal.
Mentres non nos comunique o contrario, entenderemos que os seus datos non foron modificados, que vostede se compromete a notificarnos calquera variación e que temos o consentimento para utilizalos coa fin de fidelizar a relación entre as partes.
Os datos facilitados non serán cedidos a terceiros salvo nos casos en que exista unha obriga legal.
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo non elaborará ningún tipo de “perfil” en base á información facilitada. Non se tomarán decisións automatizadas en base a perfís.
De acordo co que establece a Lei 34/2002, de Servizos da Sociedade da Información e do Comercio Electrónico no seu artigo 21, solicitarase o seu consentimento para poder realizar comunicacións publicitarias que se consideren de interese, por correo electrónico ou por calquera outro medio de comunicación electrónica equivalente.
Vostede ten dereito a opoñerse e/ou retirar o consentimento ao tratamento dos datos indicados anteriormente, en calquera momento, sen que iso afecte á licitude do tratamento baseado no consentimento previo á súa retirada, mediante notificación ao responsable do tratamento nas direccións indicadas.
Medidas técnicas e organizativas
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo adopta medidas técnicas, controis e procedementos de carácter físico, organizativo e tecnolóxico, razoablemente fiables e efectivos, orientados a preservar a integridade e a seguridade dos seus datos e garantir a súa privacidade. Non obstante, non asume ningunha responsabilidade polos danos e prexuízos derivados de alteracións que terceiros poidan causar nos sistemas informáticos, documentos electrónicos ou ficheiros do usuario.
Ademais, todo o persoal con acceso aos datos persoais foi formado e ten coñecemento das súas obrigas con relación aos tratamentos de datos persoais.
Nos contratos que subscribimos cos nosos provedores incluímos cláusulas nas que se lles esixe manter o deber de segredo respecto aos datos de carácter persoal aos que tiveron acceso en virtude do encargo realizado, así como implantar as medidas de seguridade técnicas e organizativas necesarias para garantir a confidencialidade, integridade, dispoñibilidade e resiliencia permanentes dos sistemas e servizos de tratamento dos datos persoais.
Todas estas medidas de seguridade son revisadas de forma periódica para garantir a súa adecuación e efectividade.
Non obstante, a seguridade absoluta non se pode garantir e non existe ningún sistema de seguridade que sexa impenetrable. No caso de que calquera información obxecto de tratamento e baixo o noso control se vise comprometida como consecuencia dunha brecha de seguridade, tomaremos as medidas adecuadas para investigar o incidente, notificalo á Autoridade de Control e, de ser o caso, aos usuarios que se puidesen ver afectados para que tomen as medidas oportunas.
Dereitos
O usuario poderá exercer os dereitos de acceso, rectificación, supresión, oposición, limitación do tratamento, portabilidade de datos e a non ser obxecto de decisións individualizadas automatizadas, en relación cos datos obxecto do tratamento, ante o responsable do tratamento na dirección anteriormente mencionada ou por correo electrónico a colexio@enfermerialugo.org, achegando copia do seu DNI ou documento equivalente, ou directamente ante o delegado de protección de datos.
No caso de que non obtivese satisfacción no exercicio dos seus dereitos, poderá presentar unha reclamación ante a Autoridade de Control en materia de Protección de Datos competente, sendo esta a Axencia Española de Protección de Datos, cuxos datos de contacto están accesibles en https://sedeagpd.gob.es/sede-electronica-web/vistas/formNuevaReclamacion/reclamacion.jsf.
BY-NC-ND 4.0