Coidado 360º en Enfermaría: Responsabilidade Institucional para o Benestar Integral do Persoal Sanitario. Unha revisión do estado actual.

Autores/as

  • María José Ferreira Díaz Enfermera doctora en Psicología, Escuela Universitaria de Enfermería de Lugo, Lugo (España)
  • Emilio Rubén Pego Pérez Enfermero, doctor, Profesor Ayudante Doctor Facultad de Enfermería de la Universidad de Santiago de Compostela. Grupo de Investigación en Dependencia, Gerontología y Geriatría. https://orcid.org/0000-0001-5515-9172

Palabras clave:

Coidado 360º, Benestar do Persoal de Enfermaría, Condicións Laborais, Resiliencia, Síndrome de Burnout

Resumo

Introdución: O persoal de enfermaría é crucial no sistema sanitario, non so por brindar coidados esenciais, senón tamén polo seu rol na detección temperá de complicacións e o apoio emocional a pacientes e familias. A crecente preocupación polo burnout en enfermaría levou a considerar o Coidado 360º, un enfoque integral que abrangue o benestar físico, emocional e profesional de estos profesionais. Este estudo analiza o papel das institucións sanitarias en implementar políticas que promovan o benestar do persoal de enfermaría dende esta perspectiva.

Obxectivo: Analizar o impacto de intervencións baseadas na evidencia nos resultados clínicos, funcionais e psicosociais dos pacientes.

Material e Métodos: Realizouse unha revisión bibliográfica descriptiva, analizando estratexias institucionais para o benestar do persoal de enfermaría. A busca levouse a cabo en bases de datos como PubMed e Scopus, seleccionando artigos entre 2015 e 2023. Empregáronse palabras chave como “proteción do persoal de enfermaría” e “Coidado 360º en enfermaría”.

Resultados: A implementación do paquete ABCDEF en pacientes críticos amosou beneficios significativos, como a redución do delirio (RR = 0.57; IC 95%, 0.36–0.90) e a súa duración (−1.37 días; IC 95%, −2.61 a −0.13), ademáis de melloras na movilidade e a calidad de vida aos 90 días da alta. Sen embargo, a alta heteroxeneidade entre estudos resalta a necesidade de ensaios controlados aleatorizados. A comunicación efectiva en UCI, mediante ferramentas estruturadas como SBAR e metodoloxías como VALUE, demostrou reducir erros relacionados con fallos comunicativos, ainda que segue sendo unha prioridade formativa en España.

Conclusión: As intervencións baseadas na evidencia, como o paquete ABCDEF, a movilización temperá e os programas de coidados personalizados, demostraron mellorar significativamente os resultados clínicos e psicosociais dos pacientes.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

##submission.citations##

Boyer RL, Larson DM. Burnout in Nursing: Causes, Management, and Future Directions. Nurs-ing Clinics of North America. 2022;57(1):1-170. doi:10.1016/S0029-6465(22)00011-1. Disponible en: https://www.nursing.theclinics.com/article/S0029-6465(22)00011-1/fulltext

McAllister M, Lowe J. The Resilient Nurse: Empowering Your Practice. New York: Springer Publishing Company. 2011. ISBN: 978-0-8261-0593-6. Disponible en: https://books.google.com/books/about/The_Resilient_Nurse.html?id=pIPfmShBu1YC

American Nurses Association. Nursing: Scope and Standards of Practice. 4ª ed. Silver Spring: American Nurses Association. 2021. ISBN: 978-0999308868. Disponible en : https://www.wolterskluwer.com/en/solutions/ovid/nursing-scope-and-standards-of-practice-8277

Sosnowski K, Lin F, Chaboyer W, Ranse K, Heffernan A, Mitchell M. The effect of the ABCDE/ABCDEF bundle on delirium, functional outcomes, and quality of life in critically ill patients: A systematic review and meta-analysis. International journal of nursing studies. 2023; 138:104410. Doi: https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2022.104410

Vázquez-Calatayud M, González-Luis H. The communication 360° in the intensive care units: Nurses’ challenges and opportunities. Enfermeria intensive. 2023;34(2):57-59. Doi: https://doi.org/10.1016/j.enfi.2023.04.001

Henao Buriticá A, Fernández Rincón CA, García García N. Configuraciones familiares de los pacientes con enfermedad crónica no transmisible (ecnt) de una institución prestadora de servicios de salud de tercer nivel en la ciudad de armenia, quindío. Investigaciones Andina. 2017;19(35):73-104. Disponible en: http://www.scielo.org.co/scielo.php?pid=S0124-81462017000200073&script=sci_arttext

Martín M, Moscoso D, Pedrajas N. Diferencias de género en las motivaciones para practicar acti-vidades físico-deportivas en la vejez. Revista Internacional de Medicina y Ciencias de la Activi-dad Física y del Deporte/International Journal of Medicine and Science of Physical Activity and Sport. 2013;13(49): 121129.Disponible en: http://cdeporte.rediris.es/revista/revista49/artdiferencias350.htm

García-Trevijano-Cabetas L, del Villar-Guerra P, Lozano-Rincón L, Cano-Garcinuño A. Inicio de un nuevo programa de cuidados paliativos pediátricos en un hospital general: características de la población y uso de recursos. In Anales del Sistema Sanitario de Navarra. 2022;45(1): e0989. Go-bierno de Navarra. Departamento de Salud. Doi: https://doi.org/10.23938/ASSN.0989

Shuang-Mei X, Yan-Mei G, Hui-Min G, Xin L, Yun-Lin Z, Guan-Ming L, Li-Li Z. Effect of a Nursing Program on Anxiety, Depression, and Insomnia in Patients After Liver Transplantation: A Randomized Controlled Trial. Annals of Transplantation. 2025;30: e947351. Doi: 10.12659/AOT.947351

Koch D, Kutz A, Volken T, Gregoriano C, Conca A, Kleinknecht-Dolf M, et al. Derivation and validation of a prediction model to establish nursing-sensitive quality benchmarks in medical in-patients: a secondary data analysis of a prospective cohort study. Swiss Medical Weekly. 2022; 152 :(w30152). Doi: 10.4414/SMW. 2022.w30152

Centeno Cardenas JG. Evaluación del desempeño mediante la aplicación del método de 360° a una entidad sin fines de lucro (ONG). TecnoHumanismo. 2024;4(2):1-92. Disponible en: https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/9862368.pdf

Vega Angarita OM, Peñaranda Pabón EH, Rico Medina YA, Rozo Hurtado YA. Cuidadores fa-miliares: Competencia en la atención de enfermos crónicos. Ene. 2018;15(1). Disponible en: https://enfispo.es/descarga/articulo/6315714.pdf

Poblete-Troncoso MC, Valenzuela-Suazo SV, Merino JM. Validación de dos escalas utilizadas en la medición del cuidado humano transpersonal basadas en la Teoría de Jean Watson. Aquichan. 2012;12(1):8-21. Disponible en: http://www.scielo.org.co/scielo.php?pid=S1657-59972012000100002&script=sci_arttext

Schenker Y, Althouse AD, Rosenzweig M, White DB, Chu E, Smith KJ, et al. Effect of an on-cology nurse–led primary palliative care intervention on patients with advanced cancer: the CONNECT cluster randomized clinical trial. JAMA internal medicine. 2021;181(11):1451-1460. doi: 10.1001/jamainternmed.2021.5185

Zang K, Chen B, Wang M, Chen D, Hui L, Guo S, et al. The effect of early mobilization in criti-cally ill patients: a meta‐analysis. Nursing in critical care. 2020;25(6):360-367. DOI: 10.1111/nicc.12455

Ruzafa-Martínez M, Madrigal-Torres M, Velandrino-Nicolás A, López-Iborra L. Satisfacción laboral de los profesionales de enfermería españoles que trabajan en hospitales ingleses. Gaceta Sanitaria. 2008; 22:434-442. Disponible en: https://www.scielosp.org/pdf/gs/2008.v22n5/434-442/es

Vázquez-Calatayud M, González-Luis H. La comunicación 360° en las unidades de cuidados intensivos: retos y oportunidades de las enfermeras. Enferm. Intensiva. 2023; 34:57-59. Doi: https://doi.org/10.1016/j.enfi.2023.04.001

Pérez-Alba A, Catalán Navarrete S, Renau Ortells E, García Peris B, Agustina Trilles A, Cerrillo García V, et al. Programa de enfermería de apoyo a hemodiálisis domiciliaria. Experiencia de un centro. Nefrología. 2021;41(3):360-362. DOI: 10.1016/j.nefro.2020.05.010

Sanclemente Vinué I, La voz de enfermería: promoción del engagement y prevención del sín-drome de burnout en el entorno laboral (Doctoral dissertation, Tesis Doctoral. 2018; Universidad de Zaragoza). Disponible en: https://zaguan.unizar.es/record/70797/files/TESIS-2018-048.pdf

##submission.downloads##

Publicada

2025-08-27

##submission.howToCite##

Ferreira Díaz, M. J., & Pego Pérez, E. R. (2025). Coidado 360º en Enfermaría: Responsabilidade Institucional para o Benestar Integral do Persoal Sanitario. Unha revisión do estado actual. Revista Enfermeir@s, 2(45), 48–57. Retrieved from https://www.enfermerialugo.org/revista/index.php/enfermeiraos/article/view/16

Número

Vol. 2 Núm. 45 (2025): Enfermeir@s. Revista do Ilustre Colexio Oficial de Enfermaría de Lugo

Sección

Revisións

##submission.license##

##submission.copyrightStatement##

##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##

Ao publicar na revista Enfermeir@s, o autor cede todos os dereitos de explotación do seu artigo ao Ilustre Colexio Oficial de Enfermería de Lugo, que, coas condicións e limitacións dispostas pola lexislación en materia de propiedade intelectual, é o titular do copyright.

Agás indicación contraria, todos os contidos distribúense baixo unha licenza internacional Creative Commons BY-NC-ND 4.0. Calquera forma de reprodución, distribución, comunicación pública ou transformación desta obra non incluída na licenza Creative Commons BY-NC-ND 4.0 só poderá ser realizada coa autorización expresa dos titulares, agás excepción prevista pola lei. Pode acceder ao texto completo da licenza neste enlace: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.gl.

POLÍTICA DE PRIVACIDADE

Dereito de información

Para os efectos do disposto no Regulamento (UE) 2016/679 do 27 de abril de 2016 (RGPD), relativo á protección das persoas físicas no que respecta ao tratamento de datos persoais e á libre circulación destes datos, e na Lei Orgánica 3/2018 do 5 de decembro, de protección de datos de carácter persoal e garantía dos dereitos dixitais (LOPDGDD), infórmase ao usuario da existencia dun tratamento automatizado de datos de carácter persoal creado polo COLEXIO OFICIAL DE ENFERMERÍA DE LUGO e baixo a súa responsabilidade cos datos persoais que nos puidese facilitar durante a navegación polo noso sitio web, xa sexa no momento do seu rexistro ou cando remita unha mensaxe de correo electrónico.

Responsable do tratamento:

  • Denominación social: Colexio Oficial de Enfermería de Lugo
  • CIF: Q2766003D
  • Enderezo social: Avenida da Coruña 104 Entresollado B, 27003 - Lugo (Lugo)
  • Teléfono: 982242450
  • Correo electrónico para comunicacións: colexio@enfermerialugo.org
  • Datos de contacto do Delegado de Protección de Datos:

Finalidade do tratamento:

A finalidade do tratamento dos seus datos será a descrita en cada un dos formularios establecidos na páxina web nos que vostede nos facilite os seus datos.

Lexitimación:

Artigo 6.1.a) do RGPD. O interesado deu o seu consentimento para o tratamento dos seus datos persoais para un ou varios fins específicos.

Conservación e tratamento dos datos:

Os seus datos serán conservados durante o tempo necesario para atender a súa solicitude, sempre que non nos indique o contrario exercendo o seu dereito de supresión, ou durante o tempo necesario para cumprir coas obrigas legais e atender as posibles responsabilidades que puidesen derivar do cumprimento da finalidade para a que os datos foron recadados.

En caso de ser necesario, o Colexio Oficial de Enfermería de Lugo cancelará ou rectificará os datos cando resulten inexactos, incompletos ou deixen de ser necesarios para a súa finalidade, de conformidade co previsto na lexislación vixente en materia de protección de datos de carácter persoal.

Mentres non nos comunique o contrario, entenderemos que os seus datos non foron modificados, que vostede se compromete a notificarnos calquera variación e que temos o consentimento para utilizalos coa fin de fidelizar a relación entre as partes.

Os datos facilitados non serán cedidos a terceiros salvo nos casos en que exista unha obriga legal.

O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo non elaborará ningún tipo de “perfil” en base á información facilitada. Non se tomarán decisións automatizadas en base a perfís.

De acordo co que establece a Lei 34/2002, de Servizos da Sociedade da Información e do Comercio Electrónico no seu artigo 21, solicitarase o seu consentimento para poder realizar comunicacións publicitarias que se consideren de interese, por correo electrónico ou por calquera outro medio de comunicación electrónica equivalente.

Vostede ten dereito a opoñerse e/ou retirar o consentimento ao tratamento dos datos indicados anteriormente, en calquera momento, sen que iso afecte á licitude do tratamento baseado no consentimento previo á súa retirada, mediante notificación ao responsable do tratamento nas direccións indicadas.

Medidas técnicas e organizativas

O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo adopta medidas técnicas, controis e procedementos de carácter físico, organizativo e tecnolóxico, razoablemente fiables e efectivos, orientados a preservar a integridade e a seguridade dos seus datos e garantir a súa privacidade. Non obstante, non asume ningunha responsabilidade polos danos e prexuízos derivados de alteracións que terceiros poidan causar nos sistemas informáticos, documentos electrónicos ou ficheiros do usuario.

Ademais, todo o persoal con acceso aos datos persoais foi formado e ten coñecemento das súas obrigas con relación aos tratamentos de datos persoais.

Nos contratos que subscribimos cos nosos provedores incluímos cláusulas nas que se lles esixe manter o deber de segredo respecto aos datos de carácter persoal aos que tiveron acceso en virtude do encargo realizado, así como implantar as medidas de seguridade técnicas e organizativas necesarias para garantir a confidencialidade, integridade, dispoñibilidade e resiliencia permanentes dos sistemas e servizos de tratamento dos datos persoais.

Todas estas medidas de seguridade son revisadas de forma periódica para garantir a súa adecuación e efectividade.

Non obstante, a seguridade absoluta non se pode garantir e non existe ningún sistema de seguridade que sexa impenetrable. No caso de que calquera información obxecto de tratamento e baixo o noso control se vise comprometida como consecuencia dunha brecha de seguridade, tomaremos as medidas adecuadas para investigar o incidente, notificalo á Autoridade de Control e, de ser o caso, aos usuarios que se puidesen ver afectados para que tomen as medidas oportunas.

Dereitos

O usuario poderá exercer os dereitos de acceso, rectificación, supresión, oposición, limitación do tratamento, portabilidade de datos e a non ser obxecto de decisións individualizadas automatizadas, en relación cos datos obxecto do tratamento, ante o responsable do tratamento na dirección anteriormente mencionada ou por correo electrónico a colexio@enfermerialugo.org, achegando copia do seu DNI ou documento equivalente, ou directamente ante o delegado de protección de datos.

No caso de que non obtivese satisfacción no exercicio dos seus dereitos, poderá presentar unha reclamación ante a Autoridade de Control en materia de Protección de Datos competente, sendo esta a Axencia Española de Protección de Datos, cuxos datos de contacto están accesibles en https://sedeagpd.gob.es/sede-electronica-web/vistas/formNuevaReclamacion/reclamacion.jsf.