##submission.outdatedVersion##

O dó como proceso multifacético: implicacións para a práctica clínica e a enfermaría

Autores/as

Palabras clave:

Dó, Enfermaría, Estratexias de afrontamento, Apoio social, Acompañamento emocional, Teoría do apego

Resumo

Introdución: O dó é un proceso natural e multifacético que afecta as persoas de maneira única, influído por factores emocionais, sociais e culturais. Comprender este fenómeno é fundamental para ofrecer un acompañamento axeitado.

Obxectivo: Revisar a literatura existente sobre o dó, identificando as súas dimensións, fases e estratexias de intervención eficaces, con especial atención ao ámbito da enfermaría.

Método: Realizouse unha revisión narrativa da literatura relevante, que inclúe teorías clásicas e estudos recentes sobre o dó.

Resultados: O dó afecta múltiples dimensións do ser humano e caracterízase por emocións comúns como a tristeza, a ira e a ansiedade. Os patróns previos de apego e as redes de apoio social son determinantes na resolución do dó. Os rituais e as cerimonias, xunto co apoio empático, son ferramentas clave.

Conclusión: É fundamental formar aos profesionais da saúde, especialmente aos enfermeiros, no manexo do dó para garantir un acompañamento integral e compasivo que contemple as necesidades individuais das persoas en dó.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

##submission.citations##

Kübler-Ross E. On Death and Dying. New York: Scribner; 1969.

Bowlby J. Attachment and Loss. New York: Basic Books; 1980.

James JW, Friedman R. The Grief Recovery Handbook: The Action Program for Moving Beyond Death, Divorce, and Other Losses. New York: HarperCollins; 2009.

Payás A. El mensaje de las lágrimas: Una guía para superar la pérdida de un ser querido. Barcelona: Plataforma Editorial; 2010.

Stroebe M, Schut H. The dual process model of coping with bereavement: Rationale and description. Death Studies. 1999;23(3):197-224. doi:10.1080/074811899201046

Worden JW. Grief Counseling and Grief Therapy: A Handbook for the Mental Health Practitioner. 4th ed. New York: Springer Publishing Company; 2009.

Shear MK, Ghesquiere A, Glickman K. Bereavement and complicated grief. Current Psychiatry Reports. 2013;15(11):406. doi:10.1007/s11920-013-0406-z

Parkes CM. Bereavement: Studies of Grief in Adult Life. 4th ed. London: Routledge; 2010.

Stroebe M, Schut H, Boerner K. Cautioning health-care professionals: Bereavement in the face of disaster. Omega (Westport). 2017;75(1):3-23. doi:10.1177/0030222817729605

Bonanno GA, Boerner K, Wortman CB. Trajectories of grieving. Handbook of Bereavement Research and Practice: Advances in Theory and Intervention. Washington, DC: American Psychological Association; 2008.

Neimeyer RA. Techniques of Grief Therapy: Creative Practices for Counseling the Bereaved. New York: Routledge; 2012.

Bretherton I. The origins of attachment theory: John Bowlby and Mary Ainsworth. Developmental Psychology. 1992;28(5):759-775. doi:10.1037/0012-1649.28.5.759

Klass D, Silverman PR, Nickman SL. Continuing Bonds: New Understandings of Grief. Washington, DC: Taylor & Francis; 1996.

Walter T. Historical and cultural variants on the good death. BMJ. 2003;327(7408):218-220. doi:10.1136/bmj.327.7408.218

Klass D. Developing a cross-cultural model of grief: The state of the field. Omega (Westport). 1999;39(3):153-178. doi:10.2190/E9F4-4U7L-7Q6M-7Q6G

Stroebe M, Schut H. Meaning making in the dual process model of coping with bereavement: A decade on. Omega (Westport). 2010;61(4):273-289. doi:10.2190/OM.61.4.b

Payne S, Horn S, Relf M. Loss and Bereavement. Buckingham: Open University Press; 1999.

Stroebe M, Schut H. The dual process model of coping with bereavement: A decade later. Omega (Westport). 2010;61(4):273-289. doi:10.2190/OM.61.4.b

Mikulincer M, Shaver PR. Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. 2nd ed. New York: Guilford Press; 2016.

Rosenblatt PC. Grief: The Social Context of Private Feelings. New York: Taylor & Francis; 2000.

Schut H, Stroebe MS. Interventions to enhance adaptation to bereavement. Journal of Palliative Medicine. 2005;8(S1):S140-S147. doi:10.1089/jpm.2005.8.s-140

Neimeyer RA. Grief, loss, and the quest for meaning: Narrative contributions to bereavement care. Bereavement Care. 2014;33(1):9-17. doi:10.1080/02682621.2014.902610

Meier DE, Back AL, Morrison RS. The inner life of physicians and care of the seriously ill. JAMA. 2001;286(23):3007-3014. doi:10.1001/jama.286.23.3007

Klass D, Silverman PR, Nickman SL. Continuing Bonds: New Understandings of Grief. Washington, DC: Taylor & Francis; 1996.

Publicada

2026-09-30

##submission.versions##

##submission.howToCite##

Castro Cabo, M. I. (2026). O dó como proceso multifacético: implicacións para a práctica clínica e a enfermaría. Revista Enfermeir@s, 2(47), 97–105. Retrieved from https://www.enfermerialugo.org/revista/index.php/enfermeiraos/article/view/986

Número

Vol. 2 Núm. 47 (2026): Enfermeir@s. Revista do Ilustre Colexio Oficial de Enfermaría de Lugo

Sección

Reportes breves, Casos Clínicos e Notas de Enfermaría

##submission.license##

##submission.copyrightStatement##

##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##

Ao publicar na revista Enfermeir@s, o autor cede todos os dereitos de explotación do seu artigo ao Ilustre Colexio Oficial de Enfermería de Lugo, que, coas condicións e limitacións dispostas pola lexislación en materia de propiedade intelectual, é o titular do copyright.

Agás indicación contraria, todos os contidos distribúense baixo unha licenza internacional Creative Commons BY-NC-ND 4.0. Calquera forma de reprodución, distribución, comunicación pública ou transformación desta obra non incluída na licenza Creative Commons BY-NC-ND 4.0 só poderá ser realizada coa autorización expresa dos titulares, agás excepción prevista pola lei. Pode acceder ao texto completo da licenza neste enlace: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.gl.

POLÍTICA DE PRIVACIDADE

Dereito de información

Para os efectos do disposto no Regulamento (UE) 2016/679 do 27 de abril de 2016 (RGPD), relativo á protección das persoas físicas no que respecta ao tratamento de datos persoais e á libre circulación destes datos, e na Lei Orgánica 3/2018 do 5 de decembro, de protección de datos de carácter persoal e garantía dos dereitos dixitais (LOPDGDD), infórmase ao usuario da existencia dun tratamento automatizado de datos de carácter persoal creado polo COLEXIO OFICIAL DE ENFERMERÍA DE LUGO e baixo a súa responsabilidade cos datos persoais que nos puidese facilitar durante a navegación polo noso sitio web, xa sexa no momento do seu rexistro ou cando remita unha mensaxe de correo electrónico.

Responsable do tratamento:

  • Denominación social: Colexio Oficial de Enfermería de Lugo
  • CIF: Q2766003D
  • Enderezo social: Avenida da Coruña 104 Entresollado B, 27003 - Lugo (Lugo)
  • Teléfono: 982242450
  • Correo electrónico para comunicacións: colexio@enfermerialugo.org
  • Datos de contacto do Delegado de Protección de Datos:

Finalidade do tratamento:

A finalidade do tratamento dos seus datos será a descrita en cada un dos formularios establecidos na páxina web nos que vostede nos facilite os seus datos.

Lexitimación:

Artigo 6.1.a) do RGPD. O interesado deu o seu consentimento para o tratamento dos seus datos persoais para un ou varios fins específicos.

Conservación e tratamento dos datos:

Os seus datos serán conservados durante o tempo necesario para atender a súa solicitude, sempre que non nos indique o contrario exercendo o seu dereito de supresión, ou durante o tempo necesario para cumprir coas obrigas legais e atender as posibles responsabilidades que puidesen derivar do cumprimento da finalidade para a que os datos foron recadados.

En caso de ser necesario, o Colexio Oficial de Enfermería de Lugo cancelará ou rectificará os datos cando resulten inexactos, incompletos ou deixen de ser necesarios para a súa finalidade, de conformidade co previsto na lexislación vixente en materia de protección de datos de carácter persoal.

Mentres non nos comunique o contrario, entenderemos que os seus datos non foron modificados, que vostede se compromete a notificarnos calquera variación e que temos o consentimento para utilizalos coa fin de fidelizar a relación entre as partes.

Os datos facilitados non serán cedidos a terceiros salvo nos casos en que exista unha obriga legal.

O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo non elaborará ningún tipo de “perfil” en base á información facilitada. Non se tomarán decisións automatizadas en base a perfís.

De acordo co que establece a Lei 34/2002, de Servizos da Sociedade da Información e do Comercio Electrónico no seu artigo 21, solicitarase o seu consentimento para poder realizar comunicacións publicitarias que se consideren de interese, por correo electrónico ou por calquera outro medio de comunicación electrónica equivalente.

Vostede ten dereito a opoñerse e/ou retirar o consentimento ao tratamento dos datos indicados anteriormente, en calquera momento, sen que iso afecte á licitude do tratamento baseado no consentimento previo á súa retirada, mediante notificación ao responsable do tratamento nas direccións indicadas.

Medidas técnicas e organizativas

O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo adopta medidas técnicas, controis e procedementos de carácter físico, organizativo e tecnolóxico, razoablemente fiables e efectivos, orientados a preservar a integridade e a seguridade dos seus datos e garantir a súa privacidade. Non obstante, non asume ningunha responsabilidade polos danos e prexuízos derivados de alteracións que terceiros poidan causar nos sistemas informáticos, documentos electrónicos ou ficheiros do usuario.

Ademais, todo o persoal con acceso aos datos persoais foi formado e ten coñecemento das súas obrigas con relación aos tratamentos de datos persoais.

Nos contratos que subscribimos cos nosos provedores incluímos cláusulas nas que se lles esixe manter o deber de segredo respecto aos datos de carácter persoal aos que tiveron acceso en virtude do encargo realizado, así como implantar as medidas de seguridade técnicas e organizativas necesarias para garantir a confidencialidade, integridade, dispoñibilidade e resiliencia permanentes dos sistemas e servizos de tratamento dos datos persoais.

Todas estas medidas de seguridade son revisadas de forma periódica para garantir a súa adecuación e efectividade.

Non obstante, a seguridade absoluta non se pode garantir e non existe ningún sistema de seguridade que sexa impenetrable. No caso de que calquera información obxecto de tratamento e baixo o noso control se vise comprometida como consecuencia dunha brecha de seguridade, tomaremos as medidas adecuadas para investigar o incidente, notificalo á Autoridade de Control e, de ser o caso, aos usuarios que se puidesen ver afectados para que tomen as medidas oportunas.

Dereitos

O usuario poderá exercer os dereitos de acceso, rectificación, supresión, oposición, limitación do tratamento, portabilidade de datos e a non ser obxecto de decisións individualizadas automatizadas, en relación cos datos obxecto do tratamento, ante o responsable do tratamento na dirección anteriormente mencionada ou por correo electrónico a colexio@enfermerialugo.org, achegando copia do seu DNI ou documento equivalente, ou directamente ante o delegado de protección de datos.

No caso de que non obtivese satisfacción no exercicio dos seus dereitos, poderá presentar unha reclamación ante a Autoridade de Control en materia de Protección de Datos competente, sendo esta a Axencia Española de Protección de Datos, cuxos datos de contacto están accesibles en https://sedeagpd.gob.es/sede-electronica-web/vistas/formNuevaReclamacion/reclamacion.jsf.