Abordaxe integral dunha úlcera venosa: Que nos di a “Escola de Feridas”? Análise dun caso clínico
Palabras clave:
Úlcera varicosa, Cicatrización de feridas, Enfermaría baseada na evidencia, Informes de CasosResumo
Introdución: As úlceras venosas representan un desafío frecuente na práctica de enfermaría. A falta de formación estruturada dificulta o seu tratamento.
Obxectivo: Analizar o tratamento das úlceras venosos segundo as publicacións da sección ¨Escola de Feridas¨
Método: Paciente de 76 anos con tres úlceras en membro inferior avaliado perante o Triángulo de Avaliación de Feridas e aplicando o modelo de Hixiene de Feridas.
Resultados: Observouse epitelización despois dun a no de seguimento, identificando varias das recomendacións clave indicadas na ¨Escola de Feridas¨
Conclusión: Unha abordaxe integral e o uso de modelos estruturados melloran os resultados de feridas crónicas
##plugins.generic.usageStats.downloads##
##submission.citations##
Olsson M, Järbrink K, Divakar U, Bajpai R, Upton Z, Schmidtchen A, et al. The humanistic and economic burden of chronic wounds: A systematic review. Wound Repair and Regeneration. 2019;27(1):114–25. Disponible en: https://doi.org/10.1111/wrr.12683
Martinengo L, Olsson M, Bajpai R, Soljak M, Upton Z, Schmidtchen A, et al. Prevalence of chronic wounds in the general population: systematic review and meta-analysis of observational studies. Ann Epidemiol. 2019;29:8–15. Disponible en: https://doi.org/10.1016/j.annepidem.2018.10.005
Natarajan J, Joseph MA, Alawi R Al, Bulushi T Al, Alawi I Al, Junaibi SM Al, et al. Wellbeing, quality of life and satisfaction of patients with hard-to-heal wounds: a descriptive study. J Wound Care. 2024;33(7):526–32. Disponible en: https://doi.org/10.12968/jowc.2022.0049
World Union of Wound Healing Societies. Implementing the Wound Balance concept into routine practice worldwide [Internet]. London: Global Wound Care Global & Wounds International; 2025. Disponible en: https://woundsinternational.com/wp-content/uploads/2025/05/HAR25_Wound-Balance_WUWHS_web.pdf
Fernández-de-Maya J, Richart-Martínez M. Variabilidad de la práctica clínica en enfermería, una revisión integradora. Acta Paulista de Enfermagem. 2012;25(5):809–16. Disponible en: https://www.redalyc.org/articulo.oa?id=307026618014
Esperón Güimil J, Loureiro Rodríguez M, Antón Fuentes V, Rosendo Fernández J, Pérez García I, Soldevilla-Agreda J. Variabilidad en el abordaje de las heridas crónicas: ¿qué opinan las enfermeras? Gerokomos. 2014;25(4):171–7. Disponible en: https://dx.doi.org/10.4321/S1134-928X2014000400007
Soldevilla Agreda J, Pancorbo Hidalgo P, Torra i Bou J, Romero Collado A, Verdú Soriano J, García- Fernández F. Propuesta de contenidos para una Asignatura de Lesiones Cutáneas en el Grado de Enfermería. Serie de documentos de posicionamiento GNEAUPP no 18. Nacional para el Estudio y Asesoramiento en Úlceras por Presión y Heridas Crónicas, editor. Logroño; 2022.
Romero Collado A, Soldevilla Agreda J, Romero Cervera D, López Casanova P, Aguar Lafuente E, Boto Menéndez N, et al. Propuesta de contenidos mínimos de formación en heridas para especialistas internos residentes (EIR). Serie de documentos de posicionamiento GNEAUPP no19. Grupo Nacional para el Estudio y Asesoramiento en Úlceras por Presión y Heridas Crónicas, editor. Logroño; 2024.
Revista del Ilustre Colegio Oficial de Enfermería de Lugo. Enfermeir@s [Internet]. Lugo. Disponible en: https://www.enfermerialugo.org/revista/index.php/enfermeiraos
BOE-A-2010-14199. Real Decreto 1093/2010, de 3 de septiembre, por el que se aprueba el conjunto mínimo de datos de los informes clínicos en el Sistema Nacional de Salud. Disponible en: https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-2010-14199
Rodríguez-Suárez C-A, González-de la Torre H, Hernández-De Luis M-N, Fernández-Gutiérrez D-Á, Martínez-Alberto C-E, Brito-Brito P-R. Effectiveness of a Standardized Nursing Process Using NANDA International, Nursing Interventions Classification and Nursing Outcome Classification Terminologies: A Systematic Review. Healthcare. 2023; 11(17):2449. https://doi.org/10.3390/healthcare11172449
López Morán N, Gómez López M. Empezamos por el principio. Enfermerir@s. 2021 Jan;26–8.
López Morán N, Gómez López M. Valoración y registro de las heridas. Enfermerir@s. 2021 Jul;26–8.
Gil SB. Implementing the Triangle of Wound Assessment framework to transform the care pathway for diabetic foot ulcers. J Wound Care. 2020 Jun 2;29(6):363-369. Disponible en: https://doi.org/10.12968/jowc.2020.29.6.363.
López Morán N, Gómez López M. La clave: Establecer un diagnóstico temprano. Enfermeir@s. 2022 Jan;33–8.
Isoherranen K, Conde Montero E, Atkin L, Collier M, Høgh A, Ivory JD, et al. Lower leg ulcer diagnosis and principles of treatment. J Wound Manag. 2023;24(2 Suppl 1):S1-S76. Disponible en: https://doi.org/ 10.35279/jowm2023.24.02.sup01
García-Aneiros A, Arantón-Areosa L, Rumbo-Prieto JM. Cómo valorar y tratar lesiones vasculares venosas en miembros inferiores a través de un caso simulado. Enferm Dermatol. 2023;17(49):8-18. Disponible en: https://doi.org/10.5281/zenodo.8248858
López Morán N, Gómez López M. Manejo de úlceras venosas de presentación atípica. Enfermeir@s. 2023 Jun;40–2.
López Morán N, Gómez López M. Higiene de la Herida de difícil cicatrización. Enfermeir@s. 2022 Jun;30–3.
Improving outcomes for patients with hard-to-heal wounds following adoption of the Wound Hygiene Protocol: real-world evidence. J Wound Care. 2024;33(5):304–10. Disponible en: https://doi.org/10.12968/jowc.2024.33.5.304
Moorhead S, Johnson M, Maas M, Swanson E, Bulechek G, Butcher H, et al. NANDA, NOC, NIC Linkages: Nursing Diagnoses, Outcomes, and Interventions. 7th ed. Elsevier. 2023.
López Morán N, Gómez López M, Santé Fernández L. Heridas e infección. Enfermeir@s. 2023 Jan;46–51.
Stanek A, Mosti G, Nematillaevich TS, Valesky EM, Planinšek Ručigaj T, Boucelma M, Marakomichelakis G, Liew A, Fazeli B, Catalano M, Patel M. No More Venous Ulcers-What More Can We Do? J Clin Med. 2023 Sep 23;12(19):6153. Disponible en: https://doi.org/10.3390/jcm12196153.
Raffetto JD, Ligi D, Maniscalco R, Khalil RA, Mannello F. Why Venous Leg Ulcers Have Difficulty Healing: Overview on Pathophysiology, Clinical Consequences, and Treatment. J Clin Med. 2020 Dec 24;10(1):29. Disponible en: https://doi.org/10.3390/jcm10010029.
Restrepo Medrano JC. Instrumentos de monitorización clínica y medida de la cicatrización en úlceras por presión (UPP) y úlceras de la extremidad inferior (UEI). Desarrollo y validación de un índice de medida [Tesis]. Alicante: Universidad de Alicante; 2011. Disponible en: https://gneaupp.info/wp-content/uploads/2014/12/40_pdf.pdf
Verdú-Soriano J, López-Casanova PSJ, Berenguer-Pérez MiriamLL. Monitorización y fotografía científica de las heridas. Serie Documentos Técnicos GNEAUPP nº VII. 1a edición. Logroño: Grupo Nacional para el Estudio y Asesoramiento en Úlceras por Presión y Heridas Crónicas; 2022.
Perdomo Pérez E, Jiménez García J, Arantón Areosa L, Blasco García C, Durán Sáenz I, García Ruíz M, et al. Compresión en las lesiones de extremidad inferior: lesiones venosas. Gerokomos. 2025;36(Sup1):S1–62. Disponible en: https://doi.org/S1134-928X202500S100001
BOE-A-2002-22188. Ley 41/2002, de 14 de noviembre, básica reguladora de la autonomía del paciente y de derechos y obligaciones en materia de información y documentación clínica. Disponible en: https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-2002-22188
Jovanovic A., Ermis R., Mewaldt R., Shi L., Carson D. The influence of metal salts, surfactants, and wound care products on enzymatic activity of collagenase, the wound debriding enzyme. Wounds. 2012;24(9):242–253.
Atkin L, Bućko Z, Montero EC, Cutting K, Moffatt C, Probst A, et al. Implementing TIMERS: the race against hard-to-heal wounds. J Wound Care. 2019;28(Sup3a):S1–50. Disponible en: http://doi.org/10.12968/jowc.2019.28.Sup3a.S1
Da Silvera L. Cuidado às Pessoas Portadoras de Lesões crônicas de Pele: Percepções das Enfermeiras da Atenção Primária à Saúde (Trabalho de Conclusão do Curso de Especialização em Cuidado Integral com a Pele no Âmbito da Atenção Básica). Escola de Enfermagen. Departamento de Assistencia e Orientação Profissional. Universidade Federal Do Rio Grande Do Sul. Brasil; 2016.
Gonring Xavier F. Significado de Demandas de Cuidados de Pessoas que Vivenciam Úlceras Crônicas de Membros Inferiores: Contribuições para Enfermagem. Escola de Enfermagen Anna Nery. Universidade Federal Do Rio de Janeiro (Tese de doutorado). Rio de Janeiro; 2016.
##submission.downloads##
Publicada
##submission.versions##
- ##submission.versionIdentity##
- ##submission.versionIdentity##
##submission.howToCite##
Número
Sección
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##Ao publicar na revista Enfermeir@s, o autor cede todos os dereitos de explotación do seu artigo ao Ilustre Colexio Oficial de Enfermería de Lugo, que, coas condicións e limitacións dispostas pola lexislación en materia de propiedade intelectual, é o titular do copyright.
Agás indicación contraria, todos os contidos distribúense baixo unha licenza internacional Creative Commons BY-NC-ND 4.0. Calquera forma de reprodución, distribución, comunicación pública ou transformación desta obra non incluída na licenza Creative Commons BY-NC-ND 4.0 só poderá ser realizada coa autorización expresa dos titulares, agás excepción prevista pola lei. Pode acceder ao texto completo da licenza neste enlace: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.gl.
POLÍTICA DE PRIVACIDADE
Dereito de información
Para os efectos do disposto no Regulamento (UE) 2016/679 do 27 de abril de 2016 (RGPD), relativo á protección das persoas físicas no que respecta ao tratamento de datos persoais e á libre circulación destes datos, e na Lei Orgánica 3/2018 do 5 de decembro, de protección de datos de carácter persoal e garantía dos dereitos dixitais (LOPDGDD), infórmase ao usuario da existencia dun tratamento automatizado de datos de carácter persoal creado polo COLEXIO OFICIAL DE ENFERMERÍA DE LUGO e baixo a súa responsabilidade cos datos persoais que nos puidese facilitar durante a navegación polo noso sitio web, xa sexa no momento do seu rexistro ou cando remita unha mensaxe de correo electrónico.
Responsable do tratamento:
- Denominación social: Colexio Oficial de Enfermería de Lugo
- CIF: Q2766003D
- Enderezo social: Avenida da Coruña 104 Entresollado B, 27003 - Lugo (Lugo)
- Teléfono: 982242450
- Correo electrónico para comunicacións: colexio@enfermerialugo.org
- Datos de contacto do Delegado de Protección de Datos:
- Teléfono: 984283532
- Correo electrónico: delegadoprotecciondatos@prodasva.org
Finalidade do tratamento:
A finalidade do tratamento dos seus datos será a descrita en cada un dos formularios establecidos na páxina web nos que vostede nos facilite os seus datos.
Lexitimación:
Artigo 6.1.a) do RGPD. O interesado deu o seu consentimento para o tratamento dos seus datos persoais para un ou varios fins específicos.
Conservación e tratamento dos datos:
Os seus datos serán conservados durante o tempo necesario para atender a súa solicitude, sempre que non nos indique o contrario exercendo o seu dereito de supresión, ou durante o tempo necesario para cumprir coas obrigas legais e atender as posibles responsabilidades que puidesen derivar do cumprimento da finalidade para a que os datos foron recadados.
En caso de ser necesario, o Colexio Oficial de Enfermería de Lugo cancelará ou rectificará os datos cando resulten inexactos, incompletos ou deixen de ser necesarios para a súa finalidade, de conformidade co previsto na lexislación vixente en materia de protección de datos de carácter persoal.
Mentres non nos comunique o contrario, entenderemos que os seus datos non foron modificados, que vostede se compromete a notificarnos calquera variación e que temos o consentimento para utilizalos coa fin de fidelizar a relación entre as partes.
Os datos facilitados non serán cedidos a terceiros salvo nos casos en que exista unha obriga legal.
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo non elaborará ningún tipo de “perfil” en base á información facilitada. Non se tomarán decisións automatizadas en base a perfís.
De acordo co que establece a Lei 34/2002, de Servizos da Sociedade da Información e do Comercio Electrónico no seu artigo 21, solicitarase o seu consentimento para poder realizar comunicacións publicitarias que se consideren de interese, por correo electrónico ou por calquera outro medio de comunicación electrónica equivalente.
Vostede ten dereito a opoñerse e/ou retirar o consentimento ao tratamento dos datos indicados anteriormente, en calquera momento, sen que iso afecte á licitude do tratamento baseado no consentimento previo á súa retirada, mediante notificación ao responsable do tratamento nas direccións indicadas.
Medidas técnicas e organizativas
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo adopta medidas técnicas, controis e procedementos de carácter físico, organizativo e tecnolóxico, razoablemente fiables e efectivos, orientados a preservar a integridade e a seguridade dos seus datos e garantir a súa privacidade. Non obstante, non asume ningunha responsabilidade polos danos e prexuízos derivados de alteracións que terceiros poidan causar nos sistemas informáticos, documentos electrónicos ou ficheiros do usuario.
Ademais, todo o persoal con acceso aos datos persoais foi formado e ten coñecemento das súas obrigas con relación aos tratamentos de datos persoais.
Nos contratos que subscribimos cos nosos provedores incluímos cláusulas nas que se lles esixe manter o deber de segredo respecto aos datos de carácter persoal aos que tiveron acceso en virtude do encargo realizado, así como implantar as medidas de seguridade técnicas e organizativas necesarias para garantir a confidencialidade, integridade, dispoñibilidade e resiliencia permanentes dos sistemas e servizos de tratamento dos datos persoais.
Todas estas medidas de seguridade son revisadas de forma periódica para garantir a súa adecuación e efectividade.
Non obstante, a seguridade absoluta non se pode garantir e non existe ningún sistema de seguridade que sexa impenetrable. No caso de que calquera información obxecto de tratamento e baixo o noso control se vise comprometida como consecuencia dunha brecha de seguridade, tomaremos as medidas adecuadas para investigar o incidente, notificalo á Autoridade de Control e, de ser o caso, aos usuarios que se puidesen ver afectados para que tomen as medidas oportunas.
Dereitos
O usuario poderá exercer os dereitos de acceso, rectificación, supresión, oposición, limitación do tratamento, portabilidade de datos e a non ser obxecto de decisións individualizadas automatizadas, en relación cos datos obxecto do tratamento, ante o responsable do tratamento na dirección anteriormente mencionada ou por correo electrónico a colexio@enfermerialugo.org, achegando copia do seu DNI ou documento equivalente, ou directamente ante o delegado de protección de datos.
No caso de que non obtivese satisfacción no exercicio dos seus dereitos, poderá presentar unha reclamación ante a Autoridade de Control en materia de Protección de Datos competente, sendo esta a Axencia Española de Protección de Datos, cuxos datos de contacto están accesibles en https://sedeagpd.gob.es/sede-electronica-web/vistas/formNuevaReclamacion/reclamacion.jsf.
BY-NC-ND 4.0