El uso de psicofármacos por estudiantes universitários en el ámbito de la salud: una revisión narrativa
Palabras clave:
psicotrópicos, estudiantes, promoción de la salud, utilización de medicamentosResumo
Introducción: El uso racional de psicofármacos en las universidades es un tema de creciente relevancia, especialmente considerando el contexto de presión académica y los desafíos de salud mental que enfrentan los estudiantes.
Objetivo: Analizar el uso de psicofármacos por los estudiantes universitarios en el ámbito de la salud.
Metodología: Revisión bibliográfica narrativa, siguiendo el protocolo PRISMA.
Resultados: a partir de la revisión de la literatura, fue posible identificar estudiantes universitarios que consumen psicofármacos, ya sea de enfermería, fisioterapia, psicología, medicina y farmacia. El uso es más frecuente entre los estudiantes que se encuentran en la primera fase, en la mitad y al final del curso y entre los fármacos utilizados son metilfenidato, diazepam, clonazepam y bromazepam. Fue posible la identificación de las razones que llevan a los estudiantes a utilizar estos productos farmacéuticos, por las que los estudiantes utilizan psicofármacos: en las primeras etapas de la carrera - dificultades con el traslado a una nueva ciudad, el inicio de la universidad y el aumento de sus responsabilidades, en la mitad de la carrera - las dificultades están relacionadas con el hecho de tener más contacto con los pacientes y la muerte, lo que les hace más responsables, al final de la carrera - tener más responsabilidades en la profesión que han elegido seguir.
Conclusión: la información encontrada través de la revisión de la literatura es relevante y ayuda como advertencia para los profesionales e instituciones de salud y educativas, para prestar más atención y ofrecer una adecuada orientación a los estudiantes de estas áreas de la salud.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
##submission.citations##
Rang HP, Dale MM, Ritter JM, Flower RJ, Rang HG, Dale’s Pharmacology: with STUDENT CONSULT Online Access. London: Elsevier Health Sciences Uk; 2011, pg 102-110 [libro]
Norwegian Institute of Public Health. ATCDDD - ATC/DDD Index. Norwegian Institute of Public Health.. 2024. Disponible en: https://atcddd.fhi.no/atc_ddd_index/?code=N&showdescription=no.
Zorzanelli RT, Giordani F, Guaraldo L, Matos GC de, Brito Junior AG de, Oliveira MG de, et al. Consumption of the benzodiazepine clonazepam (Rivotril®) in Rio de Janeiro State, Brazil, 2009-2013: an ecological study. Ciência & Saúde Coletiva. 2019;24(8):3129-40. Disponible en: 10.1590/1413-81232018248.23232017
Silva Ribeiro B, de Araújo Rodrigues RL, Pimentel Duarte SF. Prevalência e Fatores Associados com o Consumo de Benzodiazepínicos por Acadêmicos de Enfermagem e Farmácia de uma Faculdade Particular do Sudoeste da Bahia. Id on Line REVISTA DE PSICOLOGIA. 2017 Nov 30;11(38):166-76. Disponible en: https://idonline.emnuvens.com.br/id/article/view/887.
Arrieta-Reales N, Arnedo-Franco G. Sustancias inhibidoras de sueño, hábitos de estudio y rendimiento académico en estudiantes de medicina y enfermería de universidades de la ciudad de Barranquilla, Colombia. Educación Médica. 2020;21(5):306-12. Disponible en: https://doi.org/10.1016/j.edumed.2018.10.009.
Nascimento de Moura DC, Pinto JR, Martins P, de Arruda Pedrosa K, das Graças Carneiro M. Uso Abusivo de Psicotrópicos Pela Demanda da Estratégia Saúde da Família: Revisão Integrativa da Literatura. SANARE - Revista de Políticas Públicas. 2016;15(2):136-144. Disponible en: https://sanare.emnuvens.com.br/sanare/article/view/1048.
Esmerealdo Áfio AC, Carlos Balbino A, Santos Alves MD, Vieira de Carvalho L, Lavinas Santos MC, Rodrigues Oliveira N. Analysis of the concept of nursing educational technology applied to the patient. Revista da Rede de Enfermagem do Nordeste. 2014;15(1):158-165. Disponible en: http://repositorio.ufc.br/bitstream/riufc/8910/1/2014_art_mclsantos.pdf.
Page MJ, Moher D, Bossuyt PM, Boutron I, Hoffmann TC, Mulrow CD, et al. PRISMA 2020 Explanation and elaboration: Updated Guidance and Exemplars for Reporting Systematic Reviews. BMJ. 2021 Mar 29;372(160). Disponible en: https://www.bmj.com/content/372/bmj.n160.
Da Silva Coelho L, Carraro Tony AC, de Araújo Laguardia GC, Borges dos Santos K, de Castro Friedrich DB, Becerra Cavalcante R, et al. Are symptoms of depression and anxiety in nursing students associated with their sociodemographic characteristics? Revista Brasileira de Enfermagem. 2021;74(suppl 3). Disponible en: https://doi.org/10.1590/0034-7167-2020-0503.
De Acevedo Meiners MMM, dos Santos Barbosa BA, Leles Santana MG, Farias Gerlack L, Galato D. Percepções e uso do metilfenidato entre universitários da área da Saúde em Ceilândia, DF, Brasil. Interface - Comunicação, Saúde, Educação. 2022;26:e210619. Disponible en: https://www.scielosp.org/article/icse/2022.v26/e210619/#.
Esteves Tovani JB, Jobim Santi L, Villar Trindade E. Use of psychotropic drugs by students from the health area: a comparative and qualitative analysis. Revista Brasileira de Educação Médica [Internet]. 2021;45:e175. Disponible en: https://www.scielo.br/j/rbem/a/HtgxzLrp7WRVkMSqSMmq4mH/?lang=en.
Granada Ribeiro A. Antidepressants: use, adherence and knowledge among medical students. Cienciaesaudecoletiva.com.br. 2014;19(6):1825-1833. Disponible en: http://cienciaesaudecoletiva.com.br/en/articles/antidepressants-use-adherence-and-knowledge-among-medical-students/12874?id=12874.
Bojanić I, Sund ER, Bjerkeset O, Sivertsen B, Sletvold H. Psychological Distress and Use of Psychotropic Drugs Among University Students—the SHoT Study, Norway. Frontiers in Psychiatry. 2021;12: 717955. Disponible en: https://www.frontiersin.org/journals/psychiatry/articles/10.3389/fpsyt.2021.717955/full
Fadhel FH. Misuse of prescription drugs and other psychotropic substances among university students: a pilot study. Eastern Mediterranean Health Journal. 2022;28()4:288-295. Disponible en: 10.26719/emhj.22.019.
Balayssac D, Pereira B, Darfeuille M, Cuq P, Vernhet L, Collin A, et al. Use of Psychotropic Medications and Illegal Drugs, and Related Consequences Among French Pharmacy Students – SCEP Study: A Nationwide Cross-Sectional Study. Frontiers in Pharmacology. 2018;9:725. Disponible en: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6056660/.
Fasanella NA, Garcia Custódio C, Santos do Cabo JS, Sousa Andrade G, de Almeida FA, Pavan MV. Use of prescribed psychotropic drugs among medical students and associated factors: a cross-sectional study. 2022; 140(5):697-704; Disponible en: https://doi.org/10.1590/1516-3180.2021.0566.R2.05012022.
Davis B, McDaniel CC, Wang C, Garza KB. Mental Health and Psychotropic Stigma Among Student Pharmacists. Frontiers in Public Health. 2022;10:818034. Disponible en: https://www.frontiersin.org/journals/public-health/articles/10.3389/fpubh.2022.818034/full.
Tavolacci MP, Delay J, Grigioni S, Déchelotte P, Ladner J. Changes and specificities in health behaviors among healthcare students over an 8-year period. Doran N, editor. PLOS ONE. 2018 Mar 22;13(3):e0194188. Disponible en: https://doi.org/10.1371/journal.pone.0194188.
De Oliveira Prado de Sousa B, Thomaz de Souza AL, de Souza J, dos Santos SA, dos Santos MA, Pillon SC. Nursing students: medication use, psychoactive substances and health conditions. Revista Brasileira de Enfermagem. 2020;73(suppl 1):e20190003. Disponible en: https://www.scielo.br/pdf/reben/v73s1/pt_0034-7167-reben-73-s1-e20190003.pdf.
Marchi KC, Bárbaro AM, Miasso AI, Tirapelli CR. Ansiedade e consumo de ansiolíticos entre estudantes de enfermagem de uma universidade pública. Revista Eletrônica de Enfermagem, 2024, 15(3), 731-739. Disponbile en: https://www.revenf.bvs.br/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S1518-19442013000300015.
Vedigal Wilkon NW, Duim Rufato F, Rufato da Silva W. O uso de psicofármacos em jovens universitários. Research, Society and Development. 2021;10(17):e79101724472. Disponible en: http://dx.doi.org/10.33448/rsd-v10i17.24472.
Maximovitz de Oliveira M, do Nascimento Corage L, de Paula Oliveira B, Graciela da Silva L. Automedicação de psicotrópicos em acadêmicos da área da saúde: uma revissao da literatura brasileira entre 2000 a 2018. Saúde e Pesquisa. 2018;11(3):623-630. Disponible en: https://doi.org/10.17765/1983-1870.2018v11n3p623-630.
Tamiozzo Arraes L, Correia Arraes LS, Tamiozzo Arraes C, da Silva NetoTrajano LA, Tavares LimaTrajano E, dos Santos Silva MA. Non-medical use of psychotropic drugs by undergraduate students: an integrative review. RSD. 2022Oct.24;11(14):e207111436164. Disponible en: https://rsdjournal.org/index.php/rsd/article/view/36164
Moreira Antunes Damasceno E, Montalvão Santana B, de Jesus dos Santos LG, Cardoso Souza MF, Rodrigues Santos E. Riscos do uso de antidepressivos entre jovens universitários da área da saúde. Revista Saúde Viva Multidisciplinar da AJES. 2019;2(2):13-24. Disponible en: http://www.revista.ajes.edu.br/revistas-noroeste/index.php/revisajes/article/view/11
Medrado Mesquita A, Guimarães Lemes A, Naves Carrijo MV, Machado de Moura AA, Sanches Couto DS, da Rocha EM, Jacinto Volpato R. Depressão entre estudantes de cursos da área da saúde de uma universidade em mato Grosso. Journal Health NPEPS. 2016; 1(2), 218-230. Disponible en: https://periodicos.unemat.br/index.php/jhnpeps/article/view/1433/1503
Aranda da Silva S, Barrochelli da Silva Ecker A, Rizzieri Caleffi ME. Uso de psicotrópicos por estudantes universitários da área da saúde de uma instituição de ensino superior. Braz. J. Hea. Rev.. 2024;7(5):e72804 . Disponible en: https://ojs.brazilianjournals.com.br/ojs/index.php/BJHR/article/view/72804
Paiva Simeão AC, Carvalho Pimentel LH, Soares de Carvalho IM, Morais do Monte Júnior FA, Santos Craveiro Rosa W. Uso de psicotrópicos entre estudantes de medicina de uma faculdade privada de Teresina-PI. Scire Salutis. 2022;12(2):19-27. Disponible en: https://sustenere.inf.br/index.php/sciresalutis/article/view/6967
Leite Lessa Araujo AF, Ribeiro MC, Días Vanderlei A. Automedicação de psicofármacos entre estudantes universitários de odontologia e medicina. Rev. Inter. Educ. Sup. 2021;7:e021037. Disponible en: https://periodicos.sbu.unicamp.br/ojs/index.php/riesup/article/view/8659934.
Lais Gotardo A, Mesquita da Silva C, Skiavine Madeira H, de Peder LD. O uso de medicamentos psicotrópicos por estudantes de um centro universitário de Cascavel, Paraná. SaBios.2022;17(1):1-10. Disponible en: https://revista2.grupointegrado.br/revista/index.php/sabios/article/view/3225
Alscharji KE. Anxiety and depression during the COVID-19 pandemic in Kiwait: the importance of physical activity. Middle East Current Psychiatry. 2020; 27 (60). Disponible en: https://mecp.springeropen.com/articles/10.1186/s43045-020-00065-6
Granada Ribeiro A, Cruz LP, Colombo Marchi K, Renato Tirapelli C, Inocenti Miasso A. Antidepressivos: uso, adesão e conhecimento entre estudantes de medicina. Ciência & Saúde Coletiva. 2014; 19 (6), 1825-1833. Disponible en: https://doi.org/10.1590/1413-81232014196.06332013
De Lima Sirio Boclin K, Fabian Callejon Cecílio F, Faé G, Fanti G, Centenaro G, Pelizzari T et al. cademic performance and use of psychoactive drugs among healthcare students at a university in southern Brazil: cross-sectional study. Medical Journal. 2020;138(1):27-32. Disponible en: https://doi.org/10.1590/1516-3180.2019.0182.R1.21102019
Rodrigues Tavares T, Pires Coimbra MB, de Resende Oliveira CK, Fortunato Bittencourt B, de Lima Lemos P, Fávero Lisboa HC. Evaluation of the use os psychopharmaceuticals by university students. Rev. Ciên.Méd. Biol. 2022;20(4):560-567. Disponible en: https://periodicos.ufba.br/index.php/cmbio/article/view/43820/26014
##submission.downloads##
Publicada
##submission.versions##
- ##submission.versionIdentity##
- ##submission.versionIdentity##
- ##submission.versionIdentity##
##submission.howToCite##
Número
Sección
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##Ao publicar na revista Enfermeir@s, o autor cede todos os dereitos de explotación do seu artigo ao Ilustre Colexio Oficial de Enfermería de Lugo, que, coas condicións e limitacións dispostas pola lexislación en materia de propiedade intelectual, é o titular do copyright.
Agás indicación contraria, todos os contidos distribúense baixo unha licenza internacional Creative Commons BY-NC-ND 4.0. Calquera forma de reprodución, distribución, comunicación pública ou transformación desta obra non incluída na licenza Creative Commons BY-NC-ND 4.0 só poderá ser realizada coa autorización expresa dos titulares, agás excepción prevista pola lei. Pode acceder ao texto completo da licenza neste enlace: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.gl.
POLÍTICA DE PRIVACIDADE
Dereito de información
Para os efectos do disposto no Regulamento (UE) 2016/679 do 27 de abril de 2016 (RGPD), relativo á protección das persoas físicas no que respecta ao tratamento de datos persoais e á libre circulación destes datos, e na Lei Orgánica 3/2018 do 5 de decembro, de protección de datos de carácter persoal e garantía dos dereitos dixitais (LOPDGDD), infórmase ao usuario da existencia dun tratamento automatizado de datos de carácter persoal creado polo COLEXIO OFICIAL DE ENFERMERÍA DE LUGO e baixo a súa responsabilidade cos datos persoais que nos puidese facilitar durante a navegación polo noso sitio web, xa sexa no momento do seu rexistro ou cando remita unha mensaxe de correo electrónico.
Responsable do tratamento:
- Denominación social: Colexio Oficial de Enfermería de Lugo
- CIF: Q2766003D
- Enderezo social: Avenida da Coruña 104 Entresollado B, 27003 - Lugo (Lugo)
- Teléfono: 982242450
- Correo electrónico para comunicacións: colexio@enfermerialugo.org
- Datos de contacto do Delegado de Protección de Datos:
- Teléfono: 984283532
- Correo electrónico: delegadoprotecciondatos@prodasva.org
Finalidade do tratamento:
A finalidade do tratamento dos seus datos será a descrita en cada un dos formularios establecidos na páxina web nos que vostede nos facilite os seus datos.
Lexitimación:
Artigo 6.1.a) do RGPD. O interesado deu o seu consentimento para o tratamento dos seus datos persoais para un ou varios fins específicos.
Conservación e tratamento dos datos:
Os seus datos serán conservados durante o tempo necesario para atender a súa solicitude, sempre que non nos indique o contrario exercendo o seu dereito de supresión, ou durante o tempo necesario para cumprir coas obrigas legais e atender as posibles responsabilidades que puidesen derivar do cumprimento da finalidade para a que os datos foron recadados.
En caso de ser necesario, o Colexio Oficial de Enfermería de Lugo cancelará ou rectificará os datos cando resulten inexactos, incompletos ou deixen de ser necesarios para a súa finalidade, de conformidade co previsto na lexislación vixente en materia de protección de datos de carácter persoal.
Mentres non nos comunique o contrario, entenderemos que os seus datos non foron modificados, que vostede se compromete a notificarnos calquera variación e que temos o consentimento para utilizalos coa fin de fidelizar a relación entre as partes.
Os datos facilitados non serán cedidos a terceiros salvo nos casos en que exista unha obriga legal.
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo non elaborará ningún tipo de “perfil” en base á información facilitada. Non se tomarán decisións automatizadas en base a perfís.
De acordo co que establece a Lei 34/2002, de Servizos da Sociedade da Información e do Comercio Electrónico no seu artigo 21, solicitarase o seu consentimento para poder realizar comunicacións publicitarias que se consideren de interese, por correo electrónico ou por calquera outro medio de comunicación electrónica equivalente.
Vostede ten dereito a opoñerse e/ou retirar o consentimento ao tratamento dos datos indicados anteriormente, en calquera momento, sen que iso afecte á licitude do tratamento baseado no consentimento previo á súa retirada, mediante notificación ao responsable do tratamento nas direccións indicadas.
Medidas técnicas e organizativas
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo adopta medidas técnicas, controis e procedementos de carácter físico, organizativo e tecnolóxico, razoablemente fiables e efectivos, orientados a preservar a integridade e a seguridade dos seus datos e garantir a súa privacidade. Non obstante, non asume ningunha responsabilidade polos danos e prexuízos derivados de alteracións que terceiros poidan causar nos sistemas informáticos, documentos electrónicos ou ficheiros do usuario.
Ademais, todo o persoal con acceso aos datos persoais foi formado e ten coñecemento das súas obrigas con relación aos tratamentos de datos persoais.
Nos contratos que subscribimos cos nosos provedores incluímos cláusulas nas que se lles esixe manter o deber de segredo respecto aos datos de carácter persoal aos que tiveron acceso en virtude do encargo realizado, así como implantar as medidas de seguridade técnicas e organizativas necesarias para garantir a confidencialidade, integridade, dispoñibilidade e resiliencia permanentes dos sistemas e servizos de tratamento dos datos persoais.
Todas estas medidas de seguridade son revisadas de forma periódica para garantir a súa adecuación e efectividade.
Non obstante, a seguridade absoluta non se pode garantir e non existe ningún sistema de seguridade que sexa impenetrable. No caso de que calquera información obxecto de tratamento e baixo o noso control se vise comprometida como consecuencia dunha brecha de seguridade, tomaremos as medidas adecuadas para investigar o incidente, notificalo á Autoridade de Control e, de ser o caso, aos usuarios que se puidesen ver afectados para que tomen as medidas oportunas.
Dereitos
O usuario poderá exercer os dereitos de acceso, rectificación, supresión, oposición, limitación do tratamento, portabilidade de datos e a non ser obxecto de decisións individualizadas automatizadas, en relación cos datos obxecto do tratamento, ante o responsable do tratamento na dirección anteriormente mencionada ou por correo electrónico a colexio@enfermerialugo.org, achegando copia do seu DNI ou documento equivalente, ou directamente ante o delegado de protección de datos.
No caso de que non obtivese satisfacción no exercicio dos seus dereitos, poderá presentar unha reclamación ante a Autoridade de Control en materia de Protección de Datos competente, sendo esta a Axencia Española de Protección de Datos, cuxos datos de contacto están accesibles en https://sedeagpd.gob.es/sede-electronica-web/vistas/formNuevaReclamacion/reclamacion.jsf.
BY-NC-ND 4.0