EMOTIVIDAD Y COMUNICACIÓN SOCIAL EN EL TRASTORNO DEL ESPECTRO AUTISTA SIN DÉFICIT INTELECTUAL. UNA REVISIÓN.
Palabras clave:
Trastorno del espectro autista, Emoción, Cognición social, Habilidades sociales, Habilidades de comunicación, Regulación emocionalResumo
Introducción: El Trastorno del Espectro Autista con necesidades básicas de apoyo/nivel 1 se enmarca en el trastorno del espectro autista sin deficiencia intelectual asociada ni dificultades del lenguaje formal. Cursa con alteración de la comunicación y del lenguaje a nivel funcional o social y con alteración del reconocimiento de las emociones.
Objetivos: El objetivo de esta revisión es determinar las características de la comunicación emocional y social en personas con trastorno del espectro autista sin déficit intelectual. Establecer trastornos comórbidos en el trastorno del espectro autista sin déficit intelectual. Exponer diferentes mecanismos o Técnicas para potenciar y promover la expresión y el reconocimiento emocional en personas con trastorno del espectro autista sin déficit intelectual.
Métodos: Revisión bibliográfica sistemática, al estilo de una revisión paraguas. La búsqueda se realizó en las bases de datos PubMed, Cochrane y Dialnet, así como en las páginas web de organismos sanitarios y de investigación como la Confederación Española de Autismo, DSM-V, OMS (CIE-11) y el INE. Se incluyen publicaciones entre 2011 y 2023.
Resultados: Tras la búsqueda sistemática, se seleccionaron 22 artículos. Las personas con Trastorno del Espectro Autista sin déficit intelectual presentan déficits en el reconocimiento de emociones, propias y ajenas, a nivel de expresiones faciales y lenguaje no verbal. Se asocia con trastornos comórbidos como depresión y ansiedad junto con una mayor prevalencia del riesgo de la conducta suicida. Existen diferentes herramientas como la realidad virtual, los juegos interactivos o el entrenamiento en habilidades socioemocionales que mejoran las carencias presentes.
Conclusión: Las alteraciones emocionales conducen a un deterioro de la comunicación y del funcionamiento social. Los problemas de aislamiento social, rechazo y adaptación, junto con trastornos comórbidos como ansiedad, depresión y alto riesgo de autolesión, que son prevalentes en el trastorno del espectro autista sin déficit intelectual, disminuyen la calidad de vida de los pacientes que lo sufren. Para favorecer el reconocimiento emocional existen intervenciones como el empleo de la realidad virtual, los juegos o el entrenamiento en habilidades socioemocionales que permitan la preparación para el contacto con situaciones reales de interacción social.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
##submission.citations##
Organización Mundial de la Salud. CIE-11 para estadísticas de mortalidad y morbilidad [Internet]. Nueva York: Organización Mundial de la Salud; 2019 my. 25 [my. 2021; consultado 14 en. 2021]. Disponible en: https://icd.who.int/browse11/l-m/es#/http://id.who.int/icd/entity/120443468
Hosseini SA, Molla M. Asperger Syndrome. StatPearls [Internet]. 2021 mar. 6 [consultado 14 en. 2021]. Disponible en: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557548/
Ministerio de Asuntos Económicos y Transformación Digital. Instituto Nacional de Estadística [Internet]. España: Gobierno de España; 2020 [consultado 1 feb 2021]. Disponible en: https://www.ine.es/
Almanza B, Orozco-Calderón G, Cruz-Pérez F. Las emociones en niños con Síndrome de Asperger. Rev. Chil. Neuropsicol [Internet]. 2017 dic. 2 [consultado 18 en. 2021];12(2):28-31. Disponible en: https://www.redalyc.org/pdf/1793/179354005007.pdf
Greco C. Las emociones positivas: su importancia en el marco de la promoción de la salud mental en la infancia. Liber [Internet]. 2010 my. 21 [consultado 20 en. 2021];16(1):81-94. Disponible en: http://www.scielo.org.pe/pdf/liber/v16n1/a09v16n1.pdf
Baez S, Rattazzi A, Gonzalez-Gadea ML, Torralva T, Vigliecca NS, Decety J, et al. Integrating intention and context: assessing social cognition in adults with Asperger syndrome [Internet] 2012 nov. 8 [consultado 22 mzo. 2021];6:302. Disponible en: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3492863/
Lartseva A, Dijkstra T, Buitelaar JK. Emotional language processing in autism spectrum disorders: a systematic review. Front Hum Neurosci [Internet]. 2015 en. 6 [consutlado 22 mzo. 2021];8:991. Disponible en: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4285104/
Fernandes JM, Cajão R, Lopes R, Jerónimo R, Barahona-Corrêa JB. Social Cognition in Schizophrenia and Autism Spectrum Disorders: A Systematic Review and Meta-Analysis of Direct Comparisons. Front Psychiatry [Internet]. 2018 oct. 24 [consultado 22 mzo. 2021];9:504. Disponible en: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6232921/#B31
Jordan, A. L., Marczak, M., & Knibbs, J. ‘I Felt Like I was Floating in Space’: Autistic Adults’ Experiences of Low Mood and Depression. Journal of Autism and Developmental Disorders. 2021;51:1683-1694.
Figueira M, Fuentes Durá I, Ruiz Ruiz JC. Social cognition and communication skills in Asperger syndrome young adults. Psychol. Soc. Educ. [Internet]. 2013 oct. 28 [consultado 29 mzo. 2021];5(2):151-161. Disponible en: https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=4761712
Velikonja T, Fett AK, Velthorst E. Patterns of Nonsocial and Social Cognitive Functioning in Adults With Autism Spectrum Disorder: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Psychiatry [Internet]. 2019 feb. 1 [consultado 22 mzo. 2021];76(2):135-151. Disponible en: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6439743/
Arroyave MA, Castillo LF, Isaza GA. Análisis de la Interacción Social en Patologías Mentales por Medios Computacionales: Caso de Estudio Asperger y Trastorno por Déficit de Atención. Inf. Tecnol. [Internet] 2018 abr. [consultado 29 mzo. 2021];29(2):63-72. Disponible en: https://scielo.conicyt.cl/pdf/infotec/v29n2/0718-0764-infotec-29-02-00063.pdf
Lehnhardt FG, Gawronski A, Pfeiffer K, Kockler H, Schilbach L, Vogeley K. The investigation and differential diagnosis of Asperger syndrome in adults. Dtsch Arztebl Int [Internet]. 2013 nov. 8 [consultado 22 mzo. 2021];110(45):755-763. Disponible en: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3849991/#BX2
Morie KP, Jackson S, Zhai ZW, Potenza MN, Dritschel B. Mood Disorders in High-Functioning Autism: The Importance of Alexithymia and Emotional Regulation. J Autism Dev Disord [Internet]. 2019 jul. [consultado 22 mzo. 2021];49(7)2935-2945. Disponible en: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7375152/
Kocourkova J, Dudova I, Koutek J. Asperger syndrome related suicidal behavior: two case studies. Neuropsychiatr Dis Treat [Internet]. 2013 nov. 22 [consultado 22 mzo. 2021];9:1815-1819. Disponible en: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3839807/
Storch EA, Sulkowski ML, Nadeau J, Lewin AB, Arnold EB, Mutch PJ, et al. The phenomenology and clinical correlates of suicidal thoughts and behaviors in youth with autism spectrum disorders. J Autism Dev Disord [Internet]. 2013 oct. [consultado 22 mzo. 2021];43(10):2450-2459. Disponible en: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3808993/
Harkins C, Menezes M, Sadikova E, Mazurek M. Friendship and Anxiety/Depression Symptoms in Boys With and Without Autism Spectrum Disorder. Am J Intellect Dev Disabil. 2023 Mar 1;128(2):119-133. doi: 10.1352/1944-7558-128.2.119
Kandalaft MR, Didehbani N, Krawczyk DC, Allen TT, Chapman SB. Virtual reality social cognition training for young adults with high-functioning autism. J Autism Dev Disord [Internet]. 2013 en. [consultado 22 mzo. 2021];43(1):34-44. Disponible en: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3536992/#CR7
Fridenson-Hayo S, Berggren S, Lassalle A, Tal S, Pigat D, Meir-Goren N, et al. 'Emotiplay': a serious game for learning about emotions in children with autism: results of a cross-cultural evaluation. Eur Child Adolesc Psychiatry [Internet]. 2017 mzo. 8 [consultado 25 mzo. 2021];26:979-992. Disponible en: https://link.springer.com/article/10.1007/s00787-017-0968-0
Sandbank M, Bottema-Beutel K, Crowley LaPoint S, Feldman JI, Barrett DJ, Caldwell N, Dunham K, Crank J, Albarran S, Woynaroski T. Autism intervention meta-analysis of early childhood studies (Project AIM): updated systematic review and secondary analysis. BMJ. 2023 Nov 14;383:e076733. doi: 10.1136/bmj-2023-076733
Tebartz van Elst, L., Fangmeier, T., Schaller, U. M., Hennig, O., Kieser, M., Koelkebeck, K., et al. FASTER and SCOTT&EVA trainings for adults with high-functioning autism spectrum disorder (ASD): study protocol for a randomized controlled trial. Trials. 2021;22(1):1-19.
Li GK, Ge P, Liu GH, Huang XX, Lu GB, Wang YX, et al. Clinical effect of integrated sandplay therapy in children with Asperger syndrome. Zhongguo Dang Dai Er Ke Za Zhi [Internet]. 2019 mzo. 25 [consultado 22 mzo. 202];21(3):234-238. Disponible en: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7389368/
Mauren Drysdale TB, Yvonne Martinez J, Thompson L. The Effects of Humorous Literature on Emotion: a Pilot Project Comparing Children with Asperger's Syndrome Before and After Neurofeedback Training and Controls. J Neurother [Internet]. 2012 ag. 21 [consultado 25 mzo. 2021];16(3):196-209. Disponible en: https://www.cochranelibrary.com/central/doi/10.1002/central/CN-00899527/full#keywords
Baghdadli A, Brisot J, Enrique V, Michelon C, Soussana M, Rattaz C, et al. Social skills improvement in children with high-functioning autism: a pilot randomized controlled trial. Eur Child Adolesc Psychiatry [Internet]. 2013 febr. 16 [consultado 25 mzo. 2021];22(7):433-442. Disponible en: https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs00787-013-0388-8
Ratcliffe B, Wong M, Dossetor D, Hayes S. ASDching social-emotional skills to school-aged children with Autism Spectrum Disorder: a treatment versus control trial in 41 mainstream schools. Trastorno del espectro autista de Res [Internet]. 2014 dic. 31 [consultado 25 mazo. 2021];8(12):1722-1733. Disponible en: https://www.schn.health.nsw.gov.au/files/attachments/ASDching_social-emotional_skills_to_school-aged_children_with_autism.pdf
Barnhill GP. Síndrome de Asperger: Guía para padres y educadores. RET [Internet] 2016 [consultado 27 mzo. 2021];77:3-15. Disponible en: https://www.cat-barcelona.com/uploads/rets/ret_77_sindrome_asperger_guia_para_padres_y_educadores.pdf
Zhao J, Zhang X, Lu Y, Wu X, Zhou F, Yang S, Wang L, Wu X, Fei F. Virtual reality technology enhances the cognitive and social communication of children with autism spectrum disorder. Front Public Health. 2022 Oct 6;10:1029392. doi: 10.3389/fpubh.2022.1029392
Gaitan-Padilla M, Cifuentes CA, Munera M. Three Study Cases of Social Robotics in Autism Spectrum Disorder Treatment: Personalization and Usability of CASTOR Robot. IEEE Int Conf Rehabil Robot. 2022 Jul;2022:1-6. doi: 10.1109/ICORR55369.2022.9896590
Breaux R, Baweja R, Eadeh HM, Shroff DM, Cash AR, Swanson CS, Knehans A, Waxmonsky JG. Systematic Review and Meta-analysis: Pharmacological and Nonpharmacological Interventions for Persistent Nonepisodic Irritability. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 2023 Mar;62(3):318-334. doi: 10.1016/j.jaac.2022.05.012
Hutchinson J, Folawemi O, Bittla P, Kaur S, Sojitra V, Zahra A, Khan S. The Effects of Risperidone on Cognition in People With Autism Spectrum Disorder: A Systematic Review. Cureus. 2023 Sep 19;15(9):e45524. doi: 10.7759/cureus.45524
##submission.downloads##
Publicada
##submission.versions##
- ##submission.versionIdentity##
- ##submission.versionIdentity##
- ##submission.versionIdentity##
##submission.howToCite##
Número
Sección
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##Ao publicar na revista Enfermeir@s, o autor cede todos os dereitos de explotación do seu artigo ao Ilustre Colexio Oficial de Enfermería de Lugo, que, coas condicións e limitacións dispostas pola lexislación en materia de propiedade intelectual, é o titular do copyright.
Agás indicación contraria, todos os contidos distribúense baixo unha licenza internacional Creative Commons BY-NC-ND 4.0. Calquera forma de reprodución, distribución, comunicación pública ou transformación desta obra non incluída na licenza Creative Commons BY-NC-ND 4.0 só poderá ser realizada coa autorización expresa dos titulares, agás excepción prevista pola lei. Pode acceder ao texto completo da licenza neste enlace: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.gl.
POLÍTICA DE PRIVACIDADE
Dereito de información
Para os efectos do disposto no Regulamento (UE) 2016/679 do 27 de abril de 2016 (RGPD), relativo á protección das persoas físicas no que respecta ao tratamento de datos persoais e á libre circulación destes datos, e na Lei Orgánica 3/2018 do 5 de decembro, de protección de datos de carácter persoal e garantía dos dereitos dixitais (LOPDGDD), infórmase ao usuario da existencia dun tratamento automatizado de datos de carácter persoal creado polo COLEXIO OFICIAL DE ENFERMERÍA DE LUGO e baixo a súa responsabilidade cos datos persoais que nos puidese facilitar durante a navegación polo noso sitio web, xa sexa no momento do seu rexistro ou cando remita unha mensaxe de correo electrónico.
Responsable do tratamento:
- Denominación social: Colexio Oficial de Enfermería de Lugo
- CIF: Q2766003D
- Enderezo social: Avenida da Coruña 104 Entresollado B, 27003 - Lugo (Lugo)
- Teléfono: 982242450
- Correo electrónico para comunicacións: colexio@enfermerialugo.org
- Datos de contacto do Delegado de Protección de Datos:
- Teléfono: 984283532
- Correo electrónico: delegadoprotecciondatos@prodasva.org
Finalidade do tratamento:
A finalidade do tratamento dos seus datos será a descrita en cada un dos formularios establecidos na páxina web nos que vostede nos facilite os seus datos.
Lexitimación:
Artigo 6.1.a) do RGPD. O interesado deu o seu consentimento para o tratamento dos seus datos persoais para un ou varios fins específicos.
Conservación e tratamento dos datos:
Os seus datos serán conservados durante o tempo necesario para atender a súa solicitude, sempre que non nos indique o contrario exercendo o seu dereito de supresión, ou durante o tempo necesario para cumprir coas obrigas legais e atender as posibles responsabilidades que puidesen derivar do cumprimento da finalidade para a que os datos foron recadados.
En caso de ser necesario, o Colexio Oficial de Enfermería de Lugo cancelará ou rectificará os datos cando resulten inexactos, incompletos ou deixen de ser necesarios para a súa finalidade, de conformidade co previsto na lexislación vixente en materia de protección de datos de carácter persoal.
Mentres non nos comunique o contrario, entenderemos que os seus datos non foron modificados, que vostede se compromete a notificarnos calquera variación e que temos o consentimento para utilizalos coa fin de fidelizar a relación entre as partes.
Os datos facilitados non serán cedidos a terceiros salvo nos casos en que exista unha obriga legal.
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo non elaborará ningún tipo de “perfil” en base á información facilitada. Non se tomarán decisións automatizadas en base a perfís.
De acordo co que establece a Lei 34/2002, de Servizos da Sociedade da Información e do Comercio Electrónico no seu artigo 21, solicitarase o seu consentimento para poder realizar comunicacións publicitarias que se consideren de interese, por correo electrónico ou por calquera outro medio de comunicación electrónica equivalente.
Vostede ten dereito a opoñerse e/ou retirar o consentimento ao tratamento dos datos indicados anteriormente, en calquera momento, sen que iso afecte á licitude do tratamento baseado no consentimento previo á súa retirada, mediante notificación ao responsable do tratamento nas direccións indicadas.
Medidas técnicas e organizativas
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo adopta medidas técnicas, controis e procedementos de carácter físico, organizativo e tecnolóxico, razoablemente fiables e efectivos, orientados a preservar a integridade e a seguridade dos seus datos e garantir a súa privacidade. Non obstante, non asume ningunha responsabilidade polos danos e prexuízos derivados de alteracións que terceiros poidan causar nos sistemas informáticos, documentos electrónicos ou ficheiros do usuario.
Ademais, todo o persoal con acceso aos datos persoais foi formado e ten coñecemento das súas obrigas con relación aos tratamentos de datos persoais.
Nos contratos que subscribimos cos nosos provedores incluímos cláusulas nas que se lles esixe manter o deber de segredo respecto aos datos de carácter persoal aos que tiveron acceso en virtude do encargo realizado, así como implantar as medidas de seguridade técnicas e organizativas necesarias para garantir a confidencialidade, integridade, dispoñibilidade e resiliencia permanentes dos sistemas e servizos de tratamento dos datos persoais.
Todas estas medidas de seguridade son revisadas de forma periódica para garantir a súa adecuación e efectividade.
Non obstante, a seguridade absoluta non se pode garantir e non existe ningún sistema de seguridade que sexa impenetrable. No caso de que calquera información obxecto de tratamento e baixo o noso control se vise comprometida como consecuencia dunha brecha de seguridade, tomaremos as medidas adecuadas para investigar o incidente, notificalo á Autoridade de Control e, de ser o caso, aos usuarios que se puidesen ver afectados para que tomen as medidas oportunas.
Dereitos
O usuario poderá exercer os dereitos de acceso, rectificación, supresión, oposición, limitación do tratamento, portabilidade de datos e a non ser obxecto de decisións individualizadas automatizadas, en relación cos datos obxecto do tratamento, ante o responsable do tratamento na dirección anteriormente mencionada ou por correo electrónico a colexio@enfermerialugo.org, achegando copia do seu DNI ou documento equivalente, ou directamente ante o delegado de protección de datos.
No caso de que non obtivese satisfacción no exercicio dos seus dereitos, poderá presentar unha reclamación ante a Autoridade de Control en materia de Protección de Datos competente, sendo esta a Axencia Española de Protección de Datos, cuxos datos de contacto están accesibles en https://sedeagpd.gob.es/sede-electronica-web/vistas/formNuevaReclamacion/reclamacion.jsf.
BY-NC-ND 4.0