Poboación coidadora de persoas con enfermidade mental: proposta de intervención dende a metodoloxía científica enfermeira
Palabras clave:
Coidadores Informais, Enfermidade Mental, Pacientes, Promoción, Proxecto, Saúde MentalResumo
A enfermidade mental supón unha condición en auxe no noso país. A humanización da atención destas persoas revelou a importancia do labor extrahospitalario da man dos coidadores informais. Non obstante, son escasos os programas enfocados neste ámbito. A falta de información, apoio e recursos socioeconómicos desencadean unha sintomatoloxía coñecida coma o síndrome de sobrecarga do coidador, influíndo indirectamente nos coidados que recibe o paciente. Preténdese así con este artigo identificar as formas de sufrimento psíquico e aspectos resilientes da persoa coidadora, promover hábitos de autocoidado e brindar a información que precisen. As actividades oriéntanse segundo a Clasificación de Intervencións de Enfermaría (NIC), elaborando un plan adaptado ao coidador que efectuaremos a través do Proceso de Atención de Enfermaría (PAE). Finalmente, avalíase a efectividade do proxecto, consistente na combinación dos datos cuantitativos de asistencia dos pacientes e coidadores ás consultas programadas e na recolección de información mediante unha enquisa de satisfacción.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
##submission.citations##
Ferreira A, Tato JL. El entorno domiciliario en el paciente con alteraciones en la salud mental: el escenario de los cuidados de enfermería. Rev Iberoam Educ Investi Enferm. 2013;3(1):8-45. Disponible en: https://encuentra.enfermeria21.com.
Lima-Rodríguez JS, de Medina-Moragas AJ, Fernández-Fernández MJ, Lima-Serrano M. Factors Associated with Quality of Life in Relatives of Adults with Serious Mental Illness: A Systematic Review. Community Ment Health J. 2022; Disponible en: https://link.springer.com.
Fornés Vives J. Enfermería en salud mental: Cómo cuidar al cuidador y a nosotros mismos. Enferm Glob Rev Electrónica Trimest Enferm. 2003;2(1):20-11. Disponible en: https://dialnet.unirioja.es.
Federación de Asociaciones de Familiares y Personas con Enfermedad Mental de Galicia (FEAFES). ¿Qué es la enfermedad mental? Feafes Galicia. Disponible en: https://feafesgalicia.org.
Consellería de Política Social, Xunta de Galicia. Censo de persoas con discapacidade. 2021. Disponible en: https://politicasocial.xunta.gal.
López Gracia MV. Las crisis de salud mental y los cuidados familiares: Un estudio cualitativo [Tesis doctoral]. 2017;212.
Estrada‐Fernández ME, Gil‐Lacruz M, Gil‐Lacruz AI, Viñas‐López A. The impact of community care: Burden and quality of life of the informal caregivers of patients with severe mental disorder. J Community Psychol. 2022;50(1):487-501. Disponible en: https://onlinelibrary.wiley.com.
Direción Xeral de Dependencia e Autonomía Persoal (SEMG). Manual de formación para coidados no contorno familiar. 2010. Disponible en: https://escolasaude.sergas.gal.
de la Cuesta Benjumea C, López Gracia MV, Arredondo González CP. Recuperar y conservar al familiar: estrategias de los familiares cuidadores para hacer frente a las crisis de salud mental. Aten Primaria. 2019;51(8):471-8. Disponible en: https://linkinghub.elsevier.com.
Salazar-Torres LJ, Castro-Alzate ES, Dávila-Vásquez PX. Carga del cuidador en familias de personas con enfermedad mental. Rev Colomb Psiquiatr. 2019;48(2):88-95. Disponible en: https://linkinghub.elsevier.com.
Yepes Delgado CE, et al. El oficio de cuidar a otro: “cuando mi cuerpo está aquí pero mi mente en otro lado”. Rev Cienc Salud. 2018;16(2):294. Disponible en: https://revistas.urosario.edu.co.
Salguero Salinas AV. CUIDARTE: PROGRAMA DE AUTOCUIDADO PARA CUIDADORES DE PACIENTES DIAGNOSTICADOS CON TRASTORNOS MENTALES. Investigación Revista do Colexio Oficial de Enfermaría de Lugo. 2020;42. Disponible en: https://repository.icesi.edu.co.
Gutierrez-Baena B, Romero-Grimaldi C. Development and psychometric testing of the Spanish version of the Caregiver Preparedness Scale. Nurs Open. 2021;8(3):1183-93. Disponible en: https://onlinelibrary.wiley.com.
Barnhart WR, Ellsworth DW, Robinson AC, Myers JV, Andridge RR, Havercamp SM. Caregiving in the shadows: National analysis of health outcomes and intensity and duration of care among those who care for people with mental illness and developmental disabilities. Disabil Health J. 2020;13(1):100837. Disponible en: https://www.sciencedirect.com.
Cejalvo E, Martí-Vilar M, Merino-Soto C, Aguirre-Morales MT. Caregiving Role and Psychosocial and Individual Factors: A Systematic Review. Healthcare. 2021;9(12):1690. Disponible en: https://www.mdpi.com.
Medina IA, Carrillo AL, Pantoja M, Torres R, Medina JA, Cortez LC. Influence of anxiety and depressive symptoms on self-care agency in caregivers of people with chronic disease. Health Addict Salud Drog. 2021;21(1):204-15.
da Costa Andrade JJ, Oliveira Silva AC, da Silva Frazão I, Albuquerque Perrelli JG, de Moura Silva TT, Souza Cavalcanti AMT. Family functionality and burden of family caregivers of users with mental disorders. Rev Bras Enferm. 2021;74(5):e20201061. Disponible en: http://www.scielo.br.
Organización Mundial de la Salud (OMS). Prevención de los trastornos mentales: intervenciones efectivas y opciones de políticas, informe compendiado. Ginebra: OMS; 2004.
Buitrago Ramírez F, et al. Prevención de los trastornos de la salud mental en atención primaria. Actualización PAPPS 2018. Aten Primaria. 2018;50:83-108. Disponible en: https://linkinghub.elsevier.com.
Bellido Mainar JR, Sanz Valer P. Buenas Prácticas. El cuidado y la promoción de la autonomía personal en el trastorno bipolar. Manual para el cuidador. 2013. Disponible en: https://consaludmental.org.
Duran Parra M, et al. Effectiveness of an Educational Nursing Intervention on Caring Ability and Burden in Family Caregivers of Patients with Chronic Non-Communicable Diseases. Investig Educ En Enferm. 2019;37(1):e4. Disponible en: https://revistas.udea.edu.co.
Federación Europea de Asociaciones de Familiares de Personas con Enfermedad Mental. Encuesta cuidando de quienes cuidan (C4C): Experiencias de cuidadores/as familiares de personas que viven con trastorno mental grave: una investigación internacional. Disponible en: https://consaludmental.org.
Hajisadeghian R, Ghezelbash S, Mehrabi T. The effects of a psychosocial support program on perceived stress of family caregivers of patients with mental disorders. Iran J Nurs Midwifery Res. 2021;26(1):47. Disponible en: http://www.ijnmrjournal.net.
Aass LK, Skundberg-Kletthagen H, Schrøder A, Moen ØL. Young Adults and Their Families Living With Mental Illness: Evaluation of the Usefulness of Family-Centered Support Conversations in Community Mental Health care Settings. J Fam Nurs. 2020;26(4):302-14.
Lleixà Fortuño M, et al. Diseño de una web 2.0 para cuidadoras de personas con problemas crónicos de salud. Pixel-Bit Rev Medios Educ. 2015;(47):149-61. Disponible en: https://dialnet.unirioja.es.
Cuidadoras crónicos [Internet]. Disponible en: http://www.cuidadorascronicos.com.
Ministerio de Salud y Protección Social de Colombia, Organización Internacional para las Migraciones. Manual de cuidado a cuidadores de personas con trastornos mentales y/o enfermedades crónicas discapacitantes. 2016.
Bohórquez Bueno VC, Castañeda Pérez BA, Trigos Serrano J, Orozco Vargas LC, Camargo FA. Eficacia de la intervención enfermera para cuidadores con cansancio del rol del cuidador. Rev Cuba Enferm. 2011;10. Disponible en: http://scielo.sld.cu/pdf/enf/v27n3/enf05311.pdf.
Butcher HK, Bulechek GM, Dochterman JM, Wagner C. Clasificación de Intervenciones de Enfermería (NIC). 7a ed. Elsevier; 2018. 528 p.
Federación de Asociacións de Familiares e Persoas con Enfermidade Mental en Galicia. Manual de formación para coidados no contorno familiar de persoas con enfermidade mental. Disponible en: https://escolasaude.sergas.gal/Contidos/Documents/582/Manual_Formacion_Enfermidade_mental.pdf.
Consellería de Traballo e Benestar. Cartera de servicios para personas dependientes, prevención de la dependencia y promoción de la autonomía personal. Disponible en: https://politicasocial.xunta.gal/sites/w_polso/files/arquivos/publicacions/cartera_de_servicios_dependencia_publicada.pdf.
Xunta de Galicia. Guía de recursos para las familias. 2017. Disponible en: https://politicasocial.xunta.gal/sites/w_polso/files/arquivos/publicacions/guia_recursos_familia_2017-cas_0.pdf.
Bibliosaúde-SERGAS. Biblioterapia. Lecturas saludables. Disponible en: https://bibliosaude.sergas.gal/Paxinas/web.aspx?tipo=paxtxt&idLista=4&idContido=928&migtab=928&idioma=es.
Grupo Hospitalario Interdisciplinar de Apoyo al Cuidador - SERGAS. Arteterapia-súmate al reto «yo también puedo crear» y participa. Disponible en: https://xxisantiago.sergas.gal/DXerais/1377/ARTETERAPIA%20FINAL%20WEB.pdf.
Listado Diagnósticos Enfermeros NANDA 2021-2023. Disponible en: https://www.diagnosticosnanda.com/.
Fornés Vives J. Metodología científica y uso de taxonomías en salud mental. Presencia. 2008;4(7). Disponible en: http://www.index-f.com/presencia/n7/p0248.php.
Política Social, Xunta de Galicia. Guía para cuidados en el entorno familiar. Disponible en: https://politicasocial.xunta.gal/gl/recursos/publicacions/guia-para-cuidados-en-el-entorno-familiar.
Federación Extremeña de Asociaciones de Personas con Experiencia en Salud Mental y Familiares, Valero Almagro I, Lozano Sauceda A, Bote Mendoza G, García Vega L. Cuídate para cuidar - Cuaderno de tareas breves dirigido a familias de personas con problemas de Salud Mental. Disponible en: https://www.consaludmental.org/publicaciones/Cuidate-para-cuidar-salud-mental-extremadura.pdf.
Federación Extremeña de Asociaciones de Personas con Experiencia en Salud Mental y Familiares. Recomendaciones para familias y personas con experiencia propia en Salud Mental. 2020. Disponible en: https://www.feafesextremadura.com/wp-content/uploads/2020/12/Guia_de_recomendaciones_Familia_y-Salud-Mental.pdf.
Lima-Rodríguez JS, Lima-Serrano M, Sáez-Bueno Á. Intervenciones enfermeras orientadas a la familia. Enferm Clínica. 2009;19(5):280-3. Disponible en: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1130862109001065.
Cerebro Ágil. Autoevaluación del Síndrome del cuidador. 2020. Disponible en: https://cerebroagil.com/2020/11/10/5-autoevaluacion-del-sindrome-del-cuidador/.
Seyedfatemi N, Ahmadzad Asl M, Bahrami R, Haghani H. The effect of the virtual social network-based psycho-education on the hope of family caregivers of clients with severe mental disorders. Arch Psychiatr Nurs. 2021;35(3):290-5. Disponible en: https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0883941721000285.
##submission.downloads##
Publicada
##submission.howToCite##
Número
Sección
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##Ao publicar na revista Enfermeir@s, o autor cede todos os dereitos de explotación do seu artigo ao Ilustre Colexio Oficial de Enfermería de Lugo, que, coas condicións e limitacións dispostas pola lexislación en materia de propiedade intelectual, é o titular do copyright.
Agás indicación contraria, todos os contidos distribúense baixo unha licenza internacional Creative Commons BY-NC-ND 4.0. Calquera forma de reprodución, distribución, comunicación pública ou transformación desta obra non incluída na licenza Creative Commons BY-NC-ND 4.0 só poderá ser realizada coa autorización expresa dos titulares, agás excepción prevista pola lei. Pode acceder ao texto completo da licenza neste enlace: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.gl.
POLÍTICA DE PRIVACIDADE
Dereito de información
Para os efectos do disposto no Regulamento (UE) 2016/679 do 27 de abril de 2016 (RGPD), relativo á protección das persoas físicas no que respecta ao tratamento de datos persoais e á libre circulación destes datos, e na Lei Orgánica 3/2018 do 5 de decembro, de protección de datos de carácter persoal e garantía dos dereitos dixitais (LOPDGDD), infórmase ao usuario da existencia dun tratamento automatizado de datos de carácter persoal creado polo COLEXIO OFICIAL DE ENFERMERÍA DE LUGO e baixo a súa responsabilidade cos datos persoais que nos puidese facilitar durante a navegación polo noso sitio web, xa sexa no momento do seu rexistro ou cando remita unha mensaxe de correo electrónico.
Responsable do tratamento:
- Denominación social: Colexio Oficial de Enfermería de Lugo
- CIF: Q2766003D
- Enderezo social: Avenida da Coruña 104 Entresollado B, 27003 - Lugo (Lugo)
- Teléfono: 982242450
- Correo electrónico para comunicacións: colexio@enfermerialugo.org
- Datos de contacto do Delegado de Protección de Datos:
- Teléfono: 984283532
- Correo electrónico: delegadoprotecciondatos@prodasva.org
Finalidade do tratamento:
A finalidade do tratamento dos seus datos será a descrita en cada un dos formularios establecidos na páxina web nos que vostede nos facilite os seus datos.
Lexitimación:
Artigo 6.1.a) do RGPD. O interesado deu o seu consentimento para o tratamento dos seus datos persoais para un ou varios fins específicos.
Conservación e tratamento dos datos:
Os seus datos serán conservados durante o tempo necesario para atender a súa solicitude, sempre que non nos indique o contrario exercendo o seu dereito de supresión, ou durante o tempo necesario para cumprir coas obrigas legais e atender as posibles responsabilidades que puidesen derivar do cumprimento da finalidade para a que os datos foron recadados.
En caso de ser necesario, o Colexio Oficial de Enfermería de Lugo cancelará ou rectificará os datos cando resulten inexactos, incompletos ou deixen de ser necesarios para a súa finalidade, de conformidade co previsto na lexislación vixente en materia de protección de datos de carácter persoal.
Mentres non nos comunique o contrario, entenderemos que os seus datos non foron modificados, que vostede se compromete a notificarnos calquera variación e que temos o consentimento para utilizalos coa fin de fidelizar a relación entre as partes.
Os datos facilitados non serán cedidos a terceiros salvo nos casos en que exista unha obriga legal.
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo non elaborará ningún tipo de “perfil” en base á información facilitada. Non se tomarán decisións automatizadas en base a perfís.
De acordo co que establece a Lei 34/2002, de Servizos da Sociedade da Información e do Comercio Electrónico no seu artigo 21, solicitarase o seu consentimento para poder realizar comunicacións publicitarias que se consideren de interese, por correo electrónico ou por calquera outro medio de comunicación electrónica equivalente.
Vostede ten dereito a opoñerse e/ou retirar o consentimento ao tratamento dos datos indicados anteriormente, en calquera momento, sen que iso afecte á licitude do tratamento baseado no consentimento previo á súa retirada, mediante notificación ao responsable do tratamento nas direccións indicadas.
Medidas técnicas e organizativas
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo adopta medidas técnicas, controis e procedementos de carácter físico, organizativo e tecnolóxico, razoablemente fiables e efectivos, orientados a preservar a integridade e a seguridade dos seus datos e garantir a súa privacidade. Non obstante, non asume ningunha responsabilidade polos danos e prexuízos derivados de alteracións que terceiros poidan causar nos sistemas informáticos, documentos electrónicos ou ficheiros do usuario.
Ademais, todo o persoal con acceso aos datos persoais foi formado e ten coñecemento das súas obrigas con relación aos tratamentos de datos persoais.
Nos contratos que subscribimos cos nosos provedores incluímos cláusulas nas que se lles esixe manter o deber de segredo respecto aos datos de carácter persoal aos que tiveron acceso en virtude do encargo realizado, así como implantar as medidas de seguridade técnicas e organizativas necesarias para garantir a confidencialidade, integridade, dispoñibilidade e resiliencia permanentes dos sistemas e servizos de tratamento dos datos persoais.
Todas estas medidas de seguridade son revisadas de forma periódica para garantir a súa adecuación e efectividade.
Non obstante, a seguridade absoluta non se pode garantir e non existe ningún sistema de seguridade que sexa impenetrable. No caso de que calquera información obxecto de tratamento e baixo o noso control se vise comprometida como consecuencia dunha brecha de seguridade, tomaremos as medidas adecuadas para investigar o incidente, notificalo á Autoridade de Control e, de ser o caso, aos usuarios que se puidesen ver afectados para que tomen as medidas oportunas.
Dereitos
O usuario poderá exercer os dereitos de acceso, rectificación, supresión, oposición, limitación do tratamento, portabilidade de datos e a non ser obxecto de decisións individualizadas automatizadas, en relación cos datos obxecto do tratamento, ante o responsable do tratamento na dirección anteriormente mencionada ou por correo electrónico a colexio@enfermerialugo.org, achegando copia do seu DNI ou documento equivalente, ou directamente ante o delegado de protección de datos.
No caso de que non obtivese satisfacción no exercicio dos seus dereitos, poderá presentar unha reclamación ante a Autoridade de Control en materia de Protección de Datos competente, sendo esta a Axencia Española de Protección de Datos, cuxos datos de contacto están accesibles en https://sedeagpd.gob.es/sede-electronica-web/vistas/formNuevaReclamacion/reclamacion.jsf.
BY-NC-ND 4.0