O idadismo en anciáns durante a pandemia por COVID-19. Revisión da literatura.
Palabras clave:
Idadismo, Discrimación por Idade, Persoa Maior, SARS-CoV-2, COVID-19Resumo
Obxectivo: Investigar a discriminación por idade nas persoas maiores durante a pandemia da COVID-19 e as intervencións realizadas.
Método: Revisión bibliográfica en tres bases de datos: PubMed, Scopus e Web of Science (WoS). Aplicación da metodoloxía PRISMA, criterios de inclusión e exclusión. Avaliación da calidade segundo a escala JBI (Joanna Briggs Institute).
Resultados: Obtivéronse 20 referencias bibliográficas, das cales 9 foron seleccionadas pola súa relevancia. Observouse un aumento significativo do ageísmo durante a COVID-19 debido á aplicación de medidas utilitaristas baseadas en criterios de idade. Entre as medidas positivas de intervención destacan a alfabetización dixital e as liñas específicas de axuda social e sanitaria para este grupo de idade. A calidade dos estudos foi de nivel baixo.
Conclusión: As persoas maiores durante a pandemia foron sometidas a unha sobreexposición ao ageísmo, e os datos reportados na literatura indican que están infravaloradas. A alfabetización dixital, entre outras medidas, considérase a máis eficaz para manter a autonomía e a información sobre saúde.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
##submission.citations##
Organización Mundial de la Salud [sede web]. Suiza: World Health Organization; 2023 [acceso 24/04/2023]. Coronavirus. Disponible en: https://www.who.int/es/health-topics/coronavirus#tab=tab_1.
Ruiz-Bravo A, Jiménez-Valera M. SARS-CoV-2 y pandemia de síndrome respiratorio agudo (COVID-19). Ars Pharmaceutica. 2020;61(2):63-79.
Fernández-Montells Rodríguez R, Núñez Vázquez A. Enfermedad por coronavirus 2019 (SARS-CoV-2) [sede web]. Elsevier España S.L.U.; 2023 [acceso 24/04/2023]. Disponible en: https://www.fisterra.com/guias-clinicas/covid-19/.
Diccionario de la Real Academia Española. “Edadismo”. Disponible en: https://dle.rae.es/edadismo.
Organización Mundial de la Salud [sede web]. Suiza: World Health Organization; 2023 [acceso 24/04/2023]. Envejecimiento: edadismo. Disponible en: https://www.who.int/es/news-room/questions-and-answers/item/ageing-ageism.
Soares T, Corradi-Perini C, Perez C, Vargas de Castro U. Covid-19 y edadismo: evaluación ética de la distribución de los recursos sanitarios. Revista Bioética. 2021;29(2):242-250.
Fernández-Ortega P, Diez de los Ríos de la Serna C. Componentes del edadismo o ageismo en la atención al paciente oncológico: una reflexión necesaria. Enferm Clin (Barc). 2023;33(1):1-3.
Rubio O, Estella A, Cabre L, Saralegui-Reta I, Martin MC, Zapata L, et al. Recomendaciones éticas para la toma de decisiones difíciles en las unidades de cuidados intensivos ante la situación excepcional de crisis por la pandemia por COVID-19: revisión rápida y consenso de expertos. Med Intensiva. 2020;44(7):439-445.
Barrantes-Monge M, Rodríguez E, Lama A. Relación médico-paciente: derechos del adulto mayor. Acta Bioeth. 2009;15(2):216-221.
Lebrasseur A, Fortin-Bédard N, Lettre J, Raymond E, Bussières EL, Lapierre N, et al. Impact of the COVID-19 pandemic on older adults: Rapid Review. JMIR Aging. 2021;4(2):e26474. doi: 10.2196/26474.
Mobasseri K, Azami-Aghdash S, Khanijahani A, Khodayari-Zarnaq R. The main issues and challenges older adults face in the SARS-CoV-2 pandemic: a scoping review of literature. Iran J Public Health. 2020;49(12):2295-2307.
Moreno A, Belhouari S, Dussault A. A systematic literature review of the impact of COVID-19 on the health of LGBTQIA+ older adults: identification of risk and protective health factors and development of a model of health and disease. J Homosex. 2023;28:1-35.
Silva MF, Silva DSM, Bacurau AGM, Francisco PMSB, Assumpção D, Neri AL, et al. Ageismo contra idosos no contexto da pandemia da COVID-19: uma revisão integrativa. Rev Saúde Pública. 2021;55(4):1-13.
Tarazona-Santabalbina FJ, de la Cámara de las Heras JM, Vidán MT, García JA. Enfermedad por coronavirus 2019 (COVID-19) y edadismo: revisión narrativa de la literatura. Rev Esp Geriatr Gerontol. 2021;56(1):47-53.
Danieli SS, Rahimi M, Salarvand S. Age discrimination in delivery of health services to old people during COVID-19 pandemic: a scoping review study. J Gerontol Geriatr. 2022;70(1):68-82.
Ramirez L, Monahan C, Palacios-Espinosa X, Levy SR. Intersections of ageism toward older adults and other isms during the COVID-19 pandemic. J Social Issues. 2022;78(4):965-990.
D’cruz M, Banerjee D. ‘An invisible human rights crisis’: the marginalization of older adults during the COVID-19 pandemic – an advocacy review. Psychiatry Research. 2020;292. doi: 10.1016/j.psychres.2020.113369.
Beaulieu M, Cadieux Genesse J, St-Martin K. COVID-19 and residential care facilities: issues and concerns identified by the international network prevention of elder abuse (INPEA). J Adult Protect. 2020;22(6):385-389.
##submission.downloads##
Publicada
##submission.howToCite##
Número
Sección
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##Ao publicar na revista Enfermeir@s, o autor cede todos os dereitos de explotación do seu artigo ao Ilustre Colexio Oficial de Enfermería de Lugo, que, coas condicións e limitacións dispostas pola lexislación en materia de propiedade intelectual, é o titular do copyright.
Agás indicación contraria, todos os contidos distribúense baixo unha licenza internacional Creative Commons BY-NC-ND 4.0. Calquera forma de reprodución, distribución, comunicación pública ou transformación desta obra non incluída na licenza Creative Commons BY-NC-ND 4.0 só poderá ser realizada coa autorización expresa dos titulares, agás excepción prevista pola lei. Pode acceder ao texto completo da licenza neste enlace: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.gl.
POLÍTICA DE PRIVACIDADE
Dereito de información
Para os efectos do disposto no Regulamento (UE) 2016/679 do 27 de abril de 2016 (RGPD), relativo á protección das persoas físicas no que respecta ao tratamento de datos persoais e á libre circulación destes datos, e na Lei Orgánica 3/2018 do 5 de decembro, de protección de datos de carácter persoal e garantía dos dereitos dixitais (LOPDGDD), infórmase ao usuario da existencia dun tratamento automatizado de datos de carácter persoal creado polo COLEXIO OFICIAL DE ENFERMERÍA DE LUGO e baixo a súa responsabilidade cos datos persoais que nos puidese facilitar durante a navegación polo noso sitio web, xa sexa no momento do seu rexistro ou cando remita unha mensaxe de correo electrónico.
Responsable do tratamento:
- Denominación social: Colexio Oficial de Enfermería de Lugo
- CIF: Q2766003D
- Enderezo social: Avenida da Coruña 104 Entresollado B, 27003 - Lugo (Lugo)
- Teléfono: 982242450
- Correo electrónico para comunicacións: colexio@enfermerialugo.org
- Datos de contacto do Delegado de Protección de Datos:
- Teléfono: 984283532
- Correo electrónico: delegadoprotecciondatos@prodasva.org
Finalidade do tratamento:
A finalidade do tratamento dos seus datos será a descrita en cada un dos formularios establecidos na páxina web nos que vostede nos facilite os seus datos.
Lexitimación:
Artigo 6.1.a) do RGPD. O interesado deu o seu consentimento para o tratamento dos seus datos persoais para un ou varios fins específicos.
Conservación e tratamento dos datos:
Os seus datos serán conservados durante o tempo necesario para atender a súa solicitude, sempre que non nos indique o contrario exercendo o seu dereito de supresión, ou durante o tempo necesario para cumprir coas obrigas legais e atender as posibles responsabilidades que puidesen derivar do cumprimento da finalidade para a que os datos foron recadados.
En caso de ser necesario, o Colexio Oficial de Enfermería de Lugo cancelará ou rectificará os datos cando resulten inexactos, incompletos ou deixen de ser necesarios para a súa finalidade, de conformidade co previsto na lexislación vixente en materia de protección de datos de carácter persoal.
Mentres non nos comunique o contrario, entenderemos que os seus datos non foron modificados, que vostede se compromete a notificarnos calquera variación e que temos o consentimento para utilizalos coa fin de fidelizar a relación entre as partes.
Os datos facilitados non serán cedidos a terceiros salvo nos casos en que exista unha obriga legal.
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo non elaborará ningún tipo de “perfil” en base á información facilitada. Non se tomarán decisións automatizadas en base a perfís.
De acordo co que establece a Lei 34/2002, de Servizos da Sociedade da Información e do Comercio Electrónico no seu artigo 21, solicitarase o seu consentimento para poder realizar comunicacións publicitarias que se consideren de interese, por correo electrónico ou por calquera outro medio de comunicación electrónica equivalente.
Vostede ten dereito a opoñerse e/ou retirar o consentimento ao tratamento dos datos indicados anteriormente, en calquera momento, sen que iso afecte á licitude do tratamento baseado no consentimento previo á súa retirada, mediante notificación ao responsable do tratamento nas direccións indicadas.
Medidas técnicas e organizativas
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo adopta medidas técnicas, controis e procedementos de carácter físico, organizativo e tecnolóxico, razoablemente fiables e efectivos, orientados a preservar a integridade e a seguridade dos seus datos e garantir a súa privacidade. Non obstante, non asume ningunha responsabilidade polos danos e prexuízos derivados de alteracións que terceiros poidan causar nos sistemas informáticos, documentos electrónicos ou ficheiros do usuario.
Ademais, todo o persoal con acceso aos datos persoais foi formado e ten coñecemento das súas obrigas con relación aos tratamentos de datos persoais.
Nos contratos que subscribimos cos nosos provedores incluímos cláusulas nas que se lles esixe manter o deber de segredo respecto aos datos de carácter persoal aos que tiveron acceso en virtude do encargo realizado, así como implantar as medidas de seguridade técnicas e organizativas necesarias para garantir a confidencialidade, integridade, dispoñibilidade e resiliencia permanentes dos sistemas e servizos de tratamento dos datos persoais.
Todas estas medidas de seguridade son revisadas de forma periódica para garantir a súa adecuación e efectividade.
Non obstante, a seguridade absoluta non se pode garantir e non existe ningún sistema de seguridade que sexa impenetrable. No caso de que calquera información obxecto de tratamento e baixo o noso control se vise comprometida como consecuencia dunha brecha de seguridade, tomaremos as medidas adecuadas para investigar o incidente, notificalo á Autoridade de Control e, de ser o caso, aos usuarios que se puidesen ver afectados para que tomen as medidas oportunas.
Dereitos
O usuario poderá exercer os dereitos de acceso, rectificación, supresión, oposición, limitación do tratamento, portabilidade de datos e a non ser obxecto de decisións individualizadas automatizadas, en relación cos datos obxecto do tratamento, ante o responsable do tratamento na dirección anteriormente mencionada ou por correo electrónico a colexio@enfermerialugo.org, achegando copia do seu DNI ou documento equivalente, ou directamente ante o delegado de protección de datos.
No caso de que non obtivese satisfacción no exercicio dos seus dereitos, poderá presentar unha reclamación ante a Autoridade de Control en materia de Protección de Datos competente, sendo esta a Axencia Española de Protección de Datos, cuxos datos de contacto están accesibles en https://sedeagpd.gob.es/sede-electronica-web/vistas/formNuevaReclamacion/reclamacion.jsf.
BY-NC-ND 4.0