Humanizar a psiquiatría dende o vínculo. Resultados dunha intervención asistida por cans nun hospital de rehabilitación psiquiátrica.
Palabras clave:
Terapia Asistida por Animais, Rehabilitación, Trastornos Afectivos, Saúde Mental, Enfermaría Psiquiátrica, Vínculo Humano-AnimalResumo
Introdución: As intervenciones asistidas por animais demostraron efectos beneficiosos no eido da saúde mental. Este estudo avalía o impacto dunha intervención asistida por cans nun hospital de rehabilitación psiquiátrica, dende unha perspectiva cualitativa centrada no vínculo emocional e o benestar percibido polos pacientes.
Obxectivo: Analizar os efectos percibidos dunha intervención asistida por cans en pacientes con trastornos afectivos ingresados nunha unidade de rehabilitación psiquiátrica, explorando as súas dimensións emocionais, sociais e funcionais.
Metodoloxía: Estudo cualitativo descriptivo baseado en observación participante e grupos focais posteriores a unha intervención de oito semanas de duración. Participaron doce pacientes diagnosticados con trastornos afectivos. Empregouse unha análise temática inductiva sobre as notas de campo recollidas tras cada sesión.
Resultados: Identificáronse cinco categorías principais: mellora do estado emocional, estímulo na socialización, desenvolvemento de vínculos significativos cos animais, fomento de hábitos saudables e conciencia de coidado mutuo. Os pacientes manifestaron alivio emocional, incremento da motivación, maior interacción social e expresión afectiva xenuina cara os animais. A intervención foi vivida como significativa e deixou unha pegada duradeira.
Conclusión: A intervención asistida por cans promoveu beneficios relevantes na experiencia subxectiva dos pacientes, contribuíndo a humanizar a atención psiquiátrica. Recoméndase a súa integración como terapia complementaria e o deselvolvemento de estudos posteriores de maior escala.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
##submission.citations##
Nimer J, Lundahl B. Animal-assisted therapy: A meta-analysis. Anthrozoös. 2007;20(3):225–238. doi:10.2752/089279307X224773
Kamioka H, Okada S, Tsutani K, Park H, Okuizumi H, Handa S, et al. Effectiveness of animal-assisted therapy: A systematic review of randomized controlled trials. Complement Ther Med. 2014;22(2):371–390.Disponible en: https://doi.org/10.1016/j.ctim.2013.12.016
Barker SB, Dawson KS. The effects of animal-assisted therapy on anxiety ratings of hospitalized psychiatric patients. Psychiatr Serv. 1998;49(6):797–801. DOI: 10.1176/ps.49.6.797
Hoffmann AO, Lee AH, Wertenauer F, Ricken R, Jansen JJ, Gallinat J, et al. Dog- assisted intervention significantly reduces anxiety in hospitalized patients with major depression. Eur J Integr Med. 2009;1(3):145–148. DOI:10.1016/j.eujim.2009.08.002
Barker SB, Pandurangi AK, Best AM. Effects of animal-assisted therapy on patients' anxiety, fear, and depression before ECT. J ECT. 2003;19(1):38–44. DOI: 10.1097/00124509-200303000-00008
Rodrigo-Claverol M, Manuel-Canals M, Lobato-Rincón LL, Rodríguez-Criado N, Román-Casenave M, Musull-Dulcet E, et al. Human–animal bond generated in a brief animal-assisted therapy intervention in adolescents with mental health disorders. Animals. 2023;13(3):358. DOI: 10.3390/ani13030358
Marr CA, French L, Thompson D, Drum L, Greening G, Mormon J, et al. Animal- assisted therapy in psychiatric rehabilitation. Anthrozoös. 2000;13(1):43–47. DOI:10.2752/089279300786999950
Virués-Ortega J, Pastor-Barriuso R, Castellote JM, Población A, de Pedro-Cuesta J. Effect of animal-assisted therapy on the psychological and functional status of elderly populations and patients with psychiatric disorders: A meta-analysis. Health Psychol Rev. 2012;6(2):197–221. DOI:10.1080/17437199.2010.534965
Fine AH, editor. Handbook on animal-assisted therapy: Foundations and guidelines for animal-assisted interventions. 4th ed. San Diego: Academic Press; 2015.
Addington D, Addington J, Schissel B. A depression rating scale for schizophrenics. Schizophr Res. 1990;3(4):247–251. Disponible en: https://doi.org/10.1016/0920-9964(90)90005-r
Hamilton M. The assessment of anxiety states by rating. Br J Med Psychol. 1959;32(1):50–55. DOI: 10.1111/j.2044-8341. 1959.tb00467.x
Rosenberg M. Society and the adolescent self-image. Princeton: Princeton University Press; 1965.Disponible en: https://www.jstor.org/stable/j.ctt183pjjh
Hsu Y, Serpell JA. Development and validation of a questionnaire for measuring behavior and temperament traits in pet dogs. J Am Vet Med Assoc. 2003;223(9):1293– 1300. DOI: 10.2460/javma.2003.223.1293
Svartberg K, Forkman B. Personality traits in the domestic dog (Canis familiaris). Appl Anim Behav Sci. 2002;79(2):133–155.
Braun V, Clarke V. Using thematic analysis in psychology. Qual Res Psychol. 2006;3(2):77–101. DOI:10.1191/1478088706qp063oa
Stefanini MC, Martino A, Bacci B, Tani F. The effect of animal-assisted therapy on emotional and behavioral symptoms in children and adolescents hospitalized for acute mental disorders. Eur J Integr Med. 2016;8(2):81–88. DOI:10.1016/j.eujim.2016.03.001
Calvo P, Fortuny JR, Guzmán S, Macías C, Bowen J, García ML. Animal assisted therapy program as a useful adjunct to conventional psychosocial rehabilitation for patients with schizophrenia: Results of a small-scale randomized controlled trial. Front Psychol. 2016; 7:631. DOI: 10.3389/fpsyg.2016.00631
Butcher HK, Bulechek GM, Dochterman JM, Wagner C. NIC: Clasificación de Intervenciones de Enfermería. 7.ª ed. Barcelona: Elsevier; 2021.
Real Decreto 572/2023, de 4 de julio, por el que se modifica el Real Decreto 1093/2010, de 3 de septiembre, por el que se aprueba el conjunto mínimo de datos de los informes clínicos en el Sistema Nacional de Salud. Boletín Oficial del Estado, 5 de julio de 2023, núm. 160.
Lundqvist M, Carlsson P, Sjödahl R, Theodorsson E, Levin LÅ. Patient benefit of dog-assisted interventions in health care: A systematic review. BMC Complement Altern Med. 2017;17(1):358. DOI: 10.1186/s12906-017-1844-7
Beetz A, Uvnäs-Moberg K, Julius H, Kotrschal K. Psychosocial and psychophysiological effects of human-animal interactions: The possible role of oxytocin. Front Psychol. 2012; 3:234. Disponible en: https://doi.org/10.3389/fpsyg.2012.00234
##submission.downloads##
Publicada
##submission.howToCite##
Número
Sección
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##Ao publicar na revista Enfermeir@s, o autor cede todos os dereitos de explotación do seu artigo ao Ilustre Colexio Oficial de Enfermería de Lugo, que, coas condicións e limitacións dispostas pola lexislación en materia de propiedade intelectual, é o titular do copyright.
Agás indicación contraria, todos os contidos distribúense baixo unha licenza internacional Creative Commons BY-NC-ND 4.0. Calquera forma de reprodución, distribución, comunicación pública ou transformación desta obra non incluída na licenza Creative Commons BY-NC-ND 4.0 só poderá ser realizada coa autorización expresa dos titulares, agás excepción prevista pola lei. Pode acceder ao texto completo da licenza neste enlace: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.gl.
POLÍTICA DE PRIVACIDADE
Dereito de información
Para os efectos do disposto no Regulamento (UE) 2016/679 do 27 de abril de 2016 (RGPD), relativo á protección das persoas físicas no que respecta ao tratamento de datos persoais e á libre circulación destes datos, e na Lei Orgánica 3/2018 do 5 de decembro, de protección de datos de carácter persoal e garantía dos dereitos dixitais (LOPDGDD), infórmase ao usuario da existencia dun tratamento automatizado de datos de carácter persoal creado polo COLEXIO OFICIAL DE ENFERMERÍA DE LUGO e baixo a súa responsabilidade cos datos persoais que nos puidese facilitar durante a navegación polo noso sitio web, xa sexa no momento do seu rexistro ou cando remita unha mensaxe de correo electrónico.
Responsable do tratamento:
- Denominación social: Colexio Oficial de Enfermería de Lugo
- CIF: Q2766003D
- Enderezo social: Avenida da Coruña 104 Entresollado B, 27003 - Lugo (Lugo)
- Teléfono: 982242450
- Correo electrónico para comunicacións: colexio@enfermerialugo.org
- Datos de contacto do Delegado de Protección de Datos:
- Teléfono: 984283532
- Correo electrónico: delegadoprotecciondatos@prodasva.org
Finalidade do tratamento:
A finalidade do tratamento dos seus datos será a descrita en cada un dos formularios establecidos na páxina web nos que vostede nos facilite os seus datos.
Lexitimación:
Artigo 6.1.a) do RGPD. O interesado deu o seu consentimento para o tratamento dos seus datos persoais para un ou varios fins específicos.
Conservación e tratamento dos datos:
Os seus datos serán conservados durante o tempo necesario para atender a súa solicitude, sempre que non nos indique o contrario exercendo o seu dereito de supresión, ou durante o tempo necesario para cumprir coas obrigas legais e atender as posibles responsabilidades que puidesen derivar do cumprimento da finalidade para a que os datos foron recadados.
En caso de ser necesario, o Colexio Oficial de Enfermería de Lugo cancelará ou rectificará os datos cando resulten inexactos, incompletos ou deixen de ser necesarios para a súa finalidade, de conformidade co previsto na lexislación vixente en materia de protección de datos de carácter persoal.
Mentres non nos comunique o contrario, entenderemos que os seus datos non foron modificados, que vostede se compromete a notificarnos calquera variación e que temos o consentimento para utilizalos coa fin de fidelizar a relación entre as partes.
Os datos facilitados non serán cedidos a terceiros salvo nos casos en que exista unha obriga legal.
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo non elaborará ningún tipo de “perfil” en base á información facilitada. Non se tomarán decisións automatizadas en base a perfís.
De acordo co que establece a Lei 34/2002, de Servizos da Sociedade da Información e do Comercio Electrónico no seu artigo 21, solicitarase o seu consentimento para poder realizar comunicacións publicitarias que se consideren de interese, por correo electrónico ou por calquera outro medio de comunicación electrónica equivalente.
Vostede ten dereito a opoñerse e/ou retirar o consentimento ao tratamento dos datos indicados anteriormente, en calquera momento, sen que iso afecte á licitude do tratamento baseado no consentimento previo á súa retirada, mediante notificación ao responsable do tratamento nas direccións indicadas.
Medidas técnicas e organizativas
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo adopta medidas técnicas, controis e procedementos de carácter físico, organizativo e tecnolóxico, razoablemente fiables e efectivos, orientados a preservar a integridade e a seguridade dos seus datos e garantir a súa privacidade. Non obstante, non asume ningunha responsabilidade polos danos e prexuízos derivados de alteracións que terceiros poidan causar nos sistemas informáticos, documentos electrónicos ou ficheiros do usuario.
Ademais, todo o persoal con acceso aos datos persoais foi formado e ten coñecemento das súas obrigas con relación aos tratamentos de datos persoais.
Nos contratos que subscribimos cos nosos provedores incluímos cláusulas nas que se lles esixe manter o deber de segredo respecto aos datos de carácter persoal aos que tiveron acceso en virtude do encargo realizado, así como implantar as medidas de seguridade técnicas e organizativas necesarias para garantir a confidencialidade, integridade, dispoñibilidade e resiliencia permanentes dos sistemas e servizos de tratamento dos datos persoais.
Todas estas medidas de seguridade son revisadas de forma periódica para garantir a súa adecuación e efectividade.
Non obstante, a seguridade absoluta non se pode garantir e non existe ningún sistema de seguridade que sexa impenetrable. No caso de que calquera información obxecto de tratamento e baixo o noso control se vise comprometida como consecuencia dunha brecha de seguridade, tomaremos as medidas adecuadas para investigar o incidente, notificalo á Autoridade de Control e, de ser o caso, aos usuarios que se puidesen ver afectados para que tomen as medidas oportunas.
Dereitos
O usuario poderá exercer os dereitos de acceso, rectificación, supresión, oposición, limitación do tratamento, portabilidade de datos e a non ser obxecto de decisións individualizadas automatizadas, en relación cos datos obxecto do tratamento, ante o responsable do tratamento na dirección anteriormente mencionada ou por correo electrónico a colexio@enfermerialugo.org, achegando copia do seu DNI ou documento equivalente, ou directamente ante o delegado de protección de datos.
No caso de que non obtivese satisfacción no exercicio dos seus dereitos, poderá presentar unha reclamación ante a Autoridade de Control en materia de Protección de Datos competente, sendo esta a Axencia Española de Protección de Datos, cuxos datos de contacto están accesibles en https://sedeagpd.gob.es/sede-electronica-web/vistas/formNuevaReclamacion/reclamacion.jsf.
BY-NC-ND 4.0