Percepción do risco laboral en enfermaría: Experiencia do Departamento Central de Esterilización
Palabras clave:
Esterilización, Riscos Laborais, Percepción, EnfermaríaResumo
Introdución
O departamento Central de Equipos e Esterilización desempeña unha función crítica na prevención de infeccións nosocomiais mediante a esterilización axeitada do material médico.
Obxectivo:
Analizar a percepción do risco laboral no persoal de enfermaría adscrito ao departamento.
Método:
Realizouse un estudo cuantitativo, descriptivo e transversal nun hospital xeral de segundo nivel en Tampico. Incluíuse a totalidade do persoal de enfermaría adscrito ao Departamento de Esterilización (n = 16). Aplicouse o instrumento de Avaliación Dimensional do Risco Percibido no Traballo e unha ficha sociodemográfica. A análise estatística realizouse co programa SPSS versión 26, empregando probas non paramétricas.
Resultados:
O 87,5% percibiu un nivel medio de risco; con todo, recoñeceron que os eventos adversos poderían ter consecuencias significativas para a súa saúde. Non se identificaron asociacións significativas entre a percepción do risco e as variables sociodemográficas ou laborais.
Conclusións:
A percepción do risco podería estar máis influenciada por factores organizacionais ou culturais non avaliados, polo que este estudo destaca a necesidade de fortalecer a seguridade ocupacional en áreas técnicas como o departamento central de esterilización.
##plugins.generic.usageStats.downloads##
##submission.citations##
Noboa Pullaguari K. Estrategias de enfermería para reducir las infecciones nosocomiales en entornos hospitalarios. LATAM Rev Latinoam Cienc Soc Humanid. 2023;4(6):1359–1365. Disponible en: https://latam.redilat.org/index.php/lt/article/view/1556
Bernedo Burgos E. Conocimiento sobre el proceso de esterilización a vapor y la práctica del personal de enfermería en la central de esterilización de un hospital de Puno, 2023 [Internet]. Lima: Universidad Norbert Wiener; 2023. Disponible en: https://repositorio.uwiener.edu.pe/entities/publication/52373e20-9417-4001-8018-e96d72ebb887
Barahoma Moya G. Herramientas para la trazabilidad de instrumentos dentro de la CEYE [Internet]. Tegucigalpa: Universidad Tecnológica Centroamericana; 2022. Disponible en: https://repositorio.unitec.edu/items/5f5a9aff-1117-48dd-84b9-ae5909cbcd3a
Aular A, Barreto V, Cisneros L. Conocimientos del personal de enfermería sobre el proceso de esterilización. Rev UNO. 2023;3(5):26–36. Disponible en: https://revistauno.org/index.php/uno/article/view/27
Bossie M, Rach A. Esterilización por óxido de etileno y plasma de peróxido de hidrógeno: análisis de costos y su impacto en el quirófano. Rev Asoc Argent Farm Hosp [Internet]. 2023;10(Cd):1–23. Disponible en: https://revista.aafhospitalaria.org.ar/index.php/RAAFH/article/view/48
Parra M, Bravo A, Díaz LÁ. Manual de instrucciones de trabajo de enfermería: Central de Equipos y Esterilización [Internet]. Ciudad de México: Hospital Infantil de México; 2023. Disponible en: https://www.pediatria.gob.mx/archivos/normateca/normateca_nis0117.pdf
Soto Mayoral L. Manual de CEyE [Internet]. Sistema de Gestión de Calidad CEMA; 2022. Disponible en: http://intranet.ufd.mx/calidad/v20_CEMA/documentacion/ENF/CEMA-MN-ENF-CEYE-01
Achoy Murillo LZ, Aguilar Domínguez LS, Alarcón Moreno JC, Almeida Perales C, Aranda Romo MS, Arceo Olague J, et al. Eficiencia de esterilización con calor húmedo [Internet]. México: Cuerpo Académico; 2023. ISBN: 978-607-545-092-6.
Guzmán Cepeda AB. Análisis comparativo de los sistemas de esterilización de calor húmedo y seco [Internet]. Ambato: Universidad de los Andes; 2022. Disponible en: https://dspace.uniandes.edu.ec/handle/123456789/15548
Vargas-Segura W. Procesamiento y esterilización de tejido óseo para su uso terapéutico: bases preclínicas desde una universidad tecnológica. Tecnol Marcha [Internet]. 2024;37:215–228. Disponible en: https://doi.org/10.18845/tm.v37i9.7625
Gracia Mercado E. Síntomas por exposición a óxido de etileno en el personal de enfermería [Internet]. Lima: Universidad Ricardo Palma; 2024. Disponible en: https://repositorio.urp.edu.pe/entities/publication/6d58a1a0-bfbc-4028-8edc-93ee03249612
Fuentes JM, Remache A, Chicaiza J, Carbo B. Efectos de esterilización por peróxido de hidrógeno y óxido de etileno en materiales impresos en 3D. Interciencia [Internet]. 2024;49(5):276–283. Disponible en: https://www.interciencia.net/wp-content/uploads/2024/05/01_7148_A_Chicaiza_v49n5_8.pdf
García M, Anahí G. Evaluación de polímeros impresos en 3D bajo diferentes condiciones de esterilización con potencial aplicación en instrumental dental [Internet]. Puebla: Universidad Iberoamericana; 2024. Disponible en: https://hdl.handle.net/20.500.11777/5996
Girón-Gambero JR, Franco-Mariscal AJ. Esterilización de mascarillas higiénicas con métodos físicos: estudio de caso. Rev Estud Exp Educ. 2022;21(47):428–450. Disponible en: https://dx.doi.org/10.21703/0718-5162202202102147023
Bautista Esquivia KD, Estévez Rueda MA, Gelvez Méndez AX, Rojas Gelves ID, Villa Duarte LM. Percepción frente al riesgo de exposición a radiaciones ionizantes en instrumentadores quirúrgicos [Internet]. Bucaramanga: Universidad de Santander; 2024. Disponible en: https://repositorio.udes.edu.co/server/api/core/bitstreams/fe75276e-3843-4505-8245-acf74081d3ea/content
Ruminguano López C. Riesgos ergonómicos que intervienen en la salud del personal de enfermería [Internet]. Santa Elena: Universidad Estatal Península de Santa Elena; 2022. Disponible en: https://repositorio.upse.edu.ec/handle/46000/8008
Vargas Jurado RR. Factores de riesgo que influyen en la salud ocupacional del personal de enfermería en la central de esterilización del Hospital Regional de Ayacucho, 2022 [Internet]. Lima: Universidad Norbert Wiener; 2023. Disponible en: https://repositorio.uwiener.edu.pe/entities/publication/1d26d16b-5d16-428d-a62e-14a60d5bfef8
Porras A. Nivel de conocimiento y aplicación del proceso de esterilización a vapor en personal de enfermería [Internet]. Lima: Universidad Norbert Wiener; 2023. Disponible en: https://repositorio.uwiener.edu.pe/server/api/core/bitstreams/000e1774-168f-4d75-a820-599ccbe72a6a/content
Delgado del Carpio M. Costos de preparación de insumos médicos y su relación con la compra en la central de esterilización [Internet]. Lima: Universidad Norbert Wiener; 2022. Disponible en: https://repositorio.uwiener.edu.pe/server/api/core/bitstreams/12ebd1b5-2146-40d3-9cd0-f4d2fa575f98/content
Díaz Chuque EL. Nivel de conocimiento sobre el proceso de esterilización por autoclave en personal de enfermería [Internet]. Lima: Universidad Norbert Wiener; 2023. Disponible en: https://repositorio.uwiener.edu.pe/server/api/core/bitstreams/5b2f8286-a33a-4c7a-a829-554979375533/content.
Ferreira AG, Lopes MRC, Borba AKOT, Marques APO, Alves FAP, Lima BCC. Fatores associados ao absenteísmo em trabalhadores idosos de enfermagem. Rev Gaúcha Enferm. 2022;43: e20210063. doi:10.1590/1983-1447.2022.20210063.pt
Rodríguez López RM, Arevalo Marcos DPSRA. Calidad de atención de enfermería y satisfacción del paciente en el servicio de emergencia de un hospital nacional de Lima-Perú. Ciencia Latina [Internet]. 20 de febrero de 2023;7(1):5045-59. Disponible en: https://ciencialatina.org/index.php/cienciala/article/view/4815
Huamaccto-Caballero YC. Miedo y ansiedad por coronavirus en personal de central de esterilización de un hospital de Lima. Cuidado y Salud Pública [Internet]. 30 de junio de 2021 [citado 9 de febrero de 2026];1(1):3-10. Disponible en: https://www.cuidadoysaludpublica.org.pe/index.php/cuidadoysaludpublica/article/view/6
Andrade Aguilar MA. Plan de gestión gerencial para el cumplimiento del lavado de manos [Internet]. Quito: Universidad de las Américas; 2024. Disponible en: https://dspace.udla.edu.ec/bitstream/33000/16816/1/UDLA-EC-TMGIS-2024-144.pdf
Sánchez-Sánchez A. Metaanálisis de las percepciones de riesgos laborales en la era COVID-19. Rev Cambios Permanencias [Internet]. 2022;13:312–326. Disponible en: https://revistas.uis.edu.co/index.php/revistacyp/article/view/13328
Pérez Penagos JJ, Ayala Regalado I, Ramírez JM. Percepción del riesgo biológico y condiciones de seguridad en auxiliares de enfermería de la Asociación de Comunidades Indígenas del Norte del Cauca (ACIN) 2015. Rev Colomb Salud Ocup. 2016;6(3):72-76. doi:10.18041/2322-634X/rc_salud_ocupa.3.2016.4920.
Sánchez-Herrero H, Montserrat-Capella D, Revuelta-Zamorano M, Santano-Magariño A, Cazallo-Navarro P, Solís-Muñoz M. Percepción del riesgo ante COVID-19 en hospital universitario. Rev Esp Salud Publica. 2022;96:e202206071.
Llangarí Cujilema J, Velásquez Serra G, Espinosa Caiza E. Conocimiento, percepción del riesgo y cuantificación de anticuerpos del antígeno de superficie de hepatitis B en laboratoristas clínicos. Rev Venez Salud Publica. 2021;9(2):47-54.
Mosquera Chávez VA. Prevención del riesgo de exposición al peróxido de hidrógeno en personal de enfermería [Internet]. Quito: Universidad de las Américas; 2024. Disponible en: https://dspace.udla.edu.ec/handle/33000/17017.
Allen OT, Nwaogazie IL, Douglas K. Evaluation of occupational health and infection control practices in some Federal Medical Centers (FMCs) in Southern Nigeria. J Sci Res Rep. 2019;25(2):1-19. doi:10.9734/JSRR/2019/v25i230186.
Al-Yafeai T, Kumardhas V, Merghnai SA, Al-Shujari A, Al-Othman G, Adam S. Occupational hazards facing nurses in the United Arab Emirates: a cross-sectional study. BMC Nurs. 2025;24(1):1369. doi:10.1186/s12912-025-03982-1.
Méndez-Maturrano AN, Perales-San-Miguel JL, Alarco JJ. Occupational risk perception and its associated factors among nurses and physicians in Peruvian health facilities. Rev Bras Med Trab. 2023;21(3):e2021928. doi:10.47626/1679-4435-2021-928
Rai R, El-Zaemey S, Dorji N, Rai BD, Fritschi L. Exposure to occupational hazards among health care workers in low- and middle-income countries: a scoping review. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(5):2603. doi:10.3390/ijerph18052603.
Romero Starke K, Friedrich S, Schubert M, Kämpf D, Girbig M, Pretzsch A, et al. Are healthcare workers at an increased risk for obstructive respiratory diseases due to cleaning and disinfection agents? A systematic review and meta-analysis. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(10):5159. doi:10.3390/ijerph18105159.
Romero-Saldaña M. Occupational biological risk in healthcare workers. EJOHN. 2024;3(1). doi:10.70324/ejohn.v3i1.38.
Publicada
##submission.versions##
- ##submission.versionIdentity##
- ##submission.versionIdentity##
##submission.howToCite##
Número
Sección
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##Ao publicar na revista Enfermeir@s, o autor cede todos os dereitos de explotación do seu artigo ao Ilustre Colexio Oficial de Enfermería de Lugo, que, coas condicións e limitacións dispostas pola lexislación en materia de propiedade intelectual, é o titular do copyright.
Agás indicación contraria, todos os contidos distribúense baixo unha licenza internacional Creative Commons BY-NC-ND 4.0. Calquera forma de reprodución, distribución, comunicación pública ou transformación desta obra non incluída na licenza Creative Commons BY-NC-ND 4.0 só poderá ser realizada coa autorización expresa dos titulares, agás excepción prevista pola lei. Pode acceder ao texto completo da licenza neste enlace: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.gl.
POLÍTICA DE PRIVACIDADE
Dereito de información
Para os efectos do disposto no Regulamento (UE) 2016/679 do 27 de abril de 2016 (RGPD), relativo á protección das persoas físicas no que respecta ao tratamento de datos persoais e á libre circulación destes datos, e na Lei Orgánica 3/2018 do 5 de decembro, de protección de datos de carácter persoal e garantía dos dereitos dixitais (LOPDGDD), infórmase ao usuario da existencia dun tratamento automatizado de datos de carácter persoal creado polo COLEXIO OFICIAL DE ENFERMERÍA DE LUGO e baixo a súa responsabilidade cos datos persoais que nos puidese facilitar durante a navegación polo noso sitio web, xa sexa no momento do seu rexistro ou cando remita unha mensaxe de correo electrónico.
Responsable do tratamento:
- Denominación social: Colexio Oficial de Enfermería de Lugo
- CIF: Q2766003D
- Enderezo social: Avenida da Coruña 104 Entresollado B, 27003 - Lugo (Lugo)
- Teléfono: 982242450
- Correo electrónico para comunicacións: colexio@enfermerialugo.org
- Datos de contacto do Delegado de Protección de Datos:
- Teléfono: 984283532
- Correo electrónico: delegadoprotecciondatos@prodasva.org
Finalidade do tratamento:
A finalidade do tratamento dos seus datos será a descrita en cada un dos formularios establecidos na páxina web nos que vostede nos facilite os seus datos.
Lexitimación:
Artigo 6.1.a) do RGPD. O interesado deu o seu consentimento para o tratamento dos seus datos persoais para un ou varios fins específicos.
Conservación e tratamento dos datos:
Os seus datos serán conservados durante o tempo necesario para atender a súa solicitude, sempre que non nos indique o contrario exercendo o seu dereito de supresión, ou durante o tempo necesario para cumprir coas obrigas legais e atender as posibles responsabilidades que puidesen derivar do cumprimento da finalidade para a que os datos foron recadados.
En caso de ser necesario, o Colexio Oficial de Enfermería de Lugo cancelará ou rectificará os datos cando resulten inexactos, incompletos ou deixen de ser necesarios para a súa finalidade, de conformidade co previsto na lexislación vixente en materia de protección de datos de carácter persoal.
Mentres non nos comunique o contrario, entenderemos que os seus datos non foron modificados, que vostede se compromete a notificarnos calquera variación e que temos o consentimento para utilizalos coa fin de fidelizar a relación entre as partes.
Os datos facilitados non serán cedidos a terceiros salvo nos casos en que exista unha obriga legal.
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo non elaborará ningún tipo de “perfil” en base á información facilitada. Non se tomarán decisións automatizadas en base a perfís.
De acordo co que establece a Lei 34/2002, de Servizos da Sociedade da Información e do Comercio Electrónico no seu artigo 21, solicitarase o seu consentimento para poder realizar comunicacións publicitarias que se consideren de interese, por correo electrónico ou por calquera outro medio de comunicación electrónica equivalente.
Vostede ten dereito a opoñerse e/ou retirar o consentimento ao tratamento dos datos indicados anteriormente, en calquera momento, sen que iso afecte á licitude do tratamento baseado no consentimento previo á súa retirada, mediante notificación ao responsable do tratamento nas direccións indicadas.
Medidas técnicas e organizativas
O Colexio Oficial de Enfermería de Lugo adopta medidas técnicas, controis e procedementos de carácter físico, organizativo e tecnolóxico, razoablemente fiables e efectivos, orientados a preservar a integridade e a seguridade dos seus datos e garantir a súa privacidade. Non obstante, non asume ningunha responsabilidade polos danos e prexuízos derivados de alteracións que terceiros poidan causar nos sistemas informáticos, documentos electrónicos ou ficheiros do usuario.
Ademais, todo o persoal con acceso aos datos persoais foi formado e ten coñecemento das súas obrigas con relación aos tratamentos de datos persoais.
Nos contratos que subscribimos cos nosos provedores incluímos cláusulas nas que se lles esixe manter o deber de segredo respecto aos datos de carácter persoal aos que tiveron acceso en virtude do encargo realizado, así como implantar as medidas de seguridade técnicas e organizativas necesarias para garantir a confidencialidade, integridade, dispoñibilidade e resiliencia permanentes dos sistemas e servizos de tratamento dos datos persoais.
Todas estas medidas de seguridade son revisadas de forma periódica para garantir a súa adecuación e efectividade.
Non obstante, a seguridade absoluta non se pode garantir e non existe ningún sistema de seguridade que sexa impenetrable. No caso de que calquera información obxecto de tratamento e baixo o noso control se vise comprometida como consecuencia dunha brecha de seguridade, tomaremos as medidas adecuadas para investigar o incidente, notificalo á Autoridade de Control e, de ser o caso, aos usuarios que se puidesen ver afectados para que tomen as medidas oportunas.
Dereitos
O usuario poderá exercer os dereitos de acceso, rectificación, supresión, oposición, limitación do tratamento, portabilidade de datos e a non ser obxecto de decisións individualizadas automatizadas, en relación cos datos obxecto do tratamento, ante o responsable do tratamento na dirección anteriormente mencionada ou por correo electrónico a colexio@enfermerialugo.org, achegando copia do seu DNI ou documento equivalente, ou directamente ante o delegado de protección de datos.
No caso de que non obtivese satisfacción no exercicio dos seus dereitos, poderá presentar unha reclamación ante a Autoridade de Control en materia de Protección de Datos competente, sendo esta a Axencia Española de Protección de Datos, cuxos datos de contacto están accesibles en https://sedeagpd.gob.es/sede-electronica-web/vistas/formNuevaReclamacion/reclamacion.jsf.
BY-NC-ND 4.0